Âmil Çelebioğlu’nun Neşretmiş Olduğu Ramazannâme Bağlamında Osmanlı İstanbul’unda Mekân Tasavvuru

Authors : Süleyman Nuri Yağcı

Pages : 431-456

Doi:10.31591/istem.1749386

View : 108 | Download : 245

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Ramazan ayı, müslüman toplumlar nezdinde yalnızca bir ibadet dönemi olmanın ötesinde, şehir yaşamının sosyal, kültürel ve ekonomik boyutlarını derinden etkileyen özel bir zaman dilimidir. Bu yönüyle Ramazan, gündelik hayatın akışını değiştirir. Camilerdeki yoğunluk, çarşı ve pazarlardaki hareketlilik, hayır kurumlarının etkinlikleri, insanlar arasındaki sosyo-kültürel ilişkiler gibi pek çok unsur bu dönemde daha da belirginleşir. İşte bu çok katmanlı yapıyı en güzel şekilde yansıtan edebî metinlerden biri, Âmil Çelebioğlu’nun neşrettiği Ramazannâme adlı eserdir. Ramazannâme, Osmanlı İstanbul’unun sosyo-kültürel dokusunu ayrıntılı bir şekilde yansıtan önemli bir edebî ve tarihî kaynaktır. Ramazan ayı ekseninde, mani formunda şekillenen bu eser, dönemin toplumsal yaşam alışkanlıklarını, ibadet mekânlarını, ekonomik yapısını, meslek gruplarını ve gündelik hayatın çeşitli unsurlarını ele alarak Osmanlı İstanbul’unun çok yönlü bir panoramasını sunmaktadır. Bu makalede, Ramazannâme adlı eserde yer alan İstanbul tasvirleri üzerinden Osmanlı şehir hayatında mekânın sosyo-kültürel işlevleri incelenmiştir. Ramazannâme’nin yalnızca Ramazan ayına dair dinî unsurları değil, aynı zamanda camiler, hamamlar, çarşılar, imarethâneler ve sur kapıları gibi mekânlar etrafında şekillenen toplumsal ilişkileri ve şehir hafızasını da yansıttığı görülmüştür. Bu bağlamda çalışmanın temel amacı, edebî bir metin üzerinden Osmanlı şehir dokusunun nasıl kurulduğunu ve hafızalarda nasıl yer ettiğini ortaya koymaktır. Betimsel analiz yönteminin kullanıldığı bu çalışmada, eserde zikredilen mekânlar tematik başlıklar altında işlevsel ve simgesel boyutlarıyla ele alınmış. Literatür taramasıyla desteklenerek dönemin mekânsal zihniyet yapısı açığa çıkarılmıştır. Ayrıca, yöntemin bir parçası olarak çalışmada Ramazannâme’den seçilen konuyla bağlantılı örnek mani ve mısralara doğrudan yer verilmiştir. Makalenin kapsamı Ramazannâme’de geçen ve şehir hayatını şekillendiren belli başlı yapılarla sınırlıyken; diğer Ramazannâmeler ve eserde zikredilen yapıların günümüzdeki fizikî durumları çalışmanın dışında tutulmuştur. Sonuç olarak Ramazannâme’nin, bir Ramazan tasviri olmasının yanında, İstanbul’un tarihî, kültürel ve sosyal topografyasını resmeden bir şehir belleği metni olduğu ortaya konulmuştur.
Keywords : Türk-İslam Edebiyatı, Osmanlı Şehir Kültürü, Ramazannâme, Mekân Tasavvuru, Kamusal Mimâri

ORIGINAL ARTICLE URL