Mesnevî Şerhi Hülâsâtü’ş-Şürûh’ta Ehl-i Dünya ve Sahte Şeyh
Authors : Hilal Yiğit
Pages : 343-368
Doi:10.31591/istem.1567672
View : 74 | Download : 69
Publication Date : 2024-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Mevlânâ kâmil nefse ulaşma yolunda bir yol gösterici olarak kaleme aldığı Mesnevî-i Manevî adlı eserinde tasavvufi hakikatleri ince bir dikkatle okuyucuya sunmuştur. Mevlânâ’nın Mesnevî’de değindiği en önemli konulardan biri elbette insân-ı kâmilin özellikleridir. Hakiki şeyhi tanımlayan Mevlânâ, sahte şeyhin de özelliklerine Mesnevî’de değinmiş ve insân-ı kâmille sahte şeyhi birbirinden ayırt etmenin yollarını okuyucuya çeşitli metaforlarla izah etmiştir. Mevlânâ Mesnevî’de sahte şeyhle birlikte ehl-i dünya olarak tanımladığı hakikatten kaçıp dünyaya tamah eden insana da vurgu yaparak tasavvuf ehlini yoldaki tehlikelere karşı uyarmıştır. Mehmed Murad Nakşibendî, Mesnevî’nin tamamını Hülâsâtü’ş-Şürûh fi Nihâyeti’l-Vüzûh adıyla şerh etmiştir. Şârih, Mesnevî’de yer alan kimi metaforları ehl-i dünya ve sahte şeyh olarak yorumlamış, ehl-i dünyanın ve sahte şeyhin özellik ve işâretlerini okuyucunun dikkatine sunmuştur. Ehl-i dünyanın ve sahte şeyhin iç dünyası, ahlakı, dünya nimetlerine ve insanlara karşı tutumu, gayeleri ve bu gibi kimseler hakkında okuyucuya yapılan çeşitli tavsiye ve uyarılar şârihin Mesnevî’yi şerh ederken temas ettiği konulardır. Ehl-i dünya ve müzevvir şeyhler hakikatte dünyaya tamahkâr, ölümden ve Allah’tan kaçan, halvete güç yetiremeyen ve şüphe içinde kıvranarak zulmette yaşayan, vefasız kimselerdir. Sahte şeyhler evliyanın hikmetli sözlerini çaldıkları için zahirde evliyaya benzerler ancak batınları revnaksızdır. Hülâsâtü’ş-Şürûh’ta insanın nefsinin ve çirkin fiillerinin münâfıklardan, hârici hilekâr ve düşmanlarından çok daha tehlikeli olması hasebiyle müzevvir şeyh, hakikatte kişinin nefsi ve kötü afetleri olarak da zikredilir. Bu makalede Mesnevî şerhi, Hülâsâtü’ş-Şürûh’ta yer alan ehl-i dünya ve sahte şeyh temsilleri ele alınmış, ehl-i dünyanın ve sahte şeyhin özellikleri tetkik edilmiştir. Mevlânâ’nın, hakikate batılı karıştırıp insanların ferasetlerini kapatan ve onları Allah’la aldatan ehl-i dünya ve sahte şeyh hakkındaki düşüncelerinin incelenmesi, zahirde belki insan-ı kâmile benzeyen fakat hakikatte onun zıddı olan kimselerin ayırt edilmesi ve Mevlânâ’nın “şeyh” hakkındaki fikirlerinin tetkik edilmesi açısından önem arz etmektedir.Keywords : Mevlânâ, Mesnevî, Mehmed Murad Nakşibendî, Hülâsâtü'ş-Şürûh, Ehl-i Dünya ve Sahte Şeyh
ORIGINAL ARTICLE URL