II. Abdülhamid’in Yönetim Tarzının Doğum Yıl Dönümü Kutlamaları Bağlamında İncelenmesi

Authors : Kamil Çayır

Pages : 539-560

Doi:10.31591/istem.1567676

View : 177 | Download : 97

Publication Date : 2024-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :19. yüzyılın son çeyreği ile 20. yüzyılın ilk yıllarında Osmanlı tahtında bulunan Sultan II. Abdülhamid, lehinde ve aleyhinde en çok konuşulan sultanlardan birisi olmuştur. Saltanatı süresince Tanzimat Fermanı ile başlayan yenileşme çalışmalarının sürekliliği sağlandığı gibi birçok kurum ve kuruluşun temeli atılmış, yeni fikir hareketleri ortaya çıkmıştır. Saltanatının ilk yıllarında siyasî, sosyal, askerî ve ekonomik birçok problemle karşı karşıya kalan II. Abdülhamid bunlarla başa çıkabilmek için kendine özgü birtakım uygulamalar geliştirmiş, “hasta adam” olarak nitelenen Osmanlı Devleti’nin itibarını yeniden tesis etmek için çaba göstermiştir. Esasında 19. yüzyıl, Fransız İhtilâli’nin etkisiyle sadece Osmanlı Devleti’nde değil bütün dünya üzerinde meşruiyet krizlerinin yaşandığı bir dönem olmuştur. Kral ve hanedanlar bu krizleri aşmak için yeni uygulamalar arayışına başlamış; şenlik ve merasimler icat etmeye çalışmıştır. Evlilik yıl dönümleri, veliahtların büluğ çağına ermesi, haçlı mücadelelerinin yıl dönümleri, Fransız İhtilâli ve Sırp isyanının yıl dönümleri gibi uygulamalar bu yüzyılda icat edilen ve kutlanılmaya başlanan merasim ve şenlikler arasındadır. Osmanlı özelinde ise tahttaki sultanın doğum yıl dönümünün kutlanması bu dönemdeki benzer çabalardan biridir. Ayrılıkçı-milliyetçi hareketlerin yoğunlaştığı bir yüzyılda, başkent ve taşra olmak üzere Osmanlı topraklarının tamamında, halkın ve resmî görevlilerin katılımıyla gerçekleştirilen doğum yıl dönümü kutlamalarında birçok amacın gözetildiğini söylemek mümkündür. Sultanın meşruiyetini tahkim ve teyit ederek nüfuzunu arttırmak, toplumu ortak değer etrafında bir araya getirerek içeriye ve dışarıya birliktelik görüntüsü vermek, yakın geçmişteki savaşlar dolayısıyla patlama noktasına gelen toplumdaki dayanışma ve kaynaşmayı sağlamak, savaşların acı hatıralarını unutturmak, bu hususi gün vesilesiyle dağıtılan ihsan ve taltiflerle tebaanın ve devlet görevlilerinin sadakat ve bağlılıklarını teyit etmek kutlamalardan beklenen faydalar arasında sayılabilir. Ayrıca bu kutlamaların yurtdışında da gerçekleştirilmesi, Osmanlı yönetici elitinin Avrupa karşısında Avrupa’nın anlayacağı bir imajla karşılarına çıkmak gayretinin neticesi olduğunu söylemek mümkündür. Bu çalışmada Osmanlı Devleti’nde sultanların doğum yıl dönümü kutlama geleneğinin ortaya çıkışı, uygulanışı ve II. Abdülhamid’in yönetim tarzının bu kutlamalara yansıması ele alınacaktır.
Keywords : II. Abdülhamid, Velâdet-i Hümâyûn, Merasim, Şenlik, Yönetim

ORIGINAL ARTICLE URL