XVIII. Yüzyıl Şairlerinden Bâkî’nin Manzum Hac Mektupları
Authors : Mehmet Öztürk
Pages : 141-164
Doi:10.31591/istem.1645057
View : 59 | Download : 36
Publication Date : 2025-06-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu çalışma, XVIII. yüzyılda yaşamış, Bâkî mahlasını kullanan ve kimliği henüz tespit edilememiş bir şaire ait manzum hac mektuplarını ele almaktadır. Çalışmanın temel amacı, Bâkî’nin söz konusu manzum mektuplarının metin neşrini gerçekleştirmektir. Bununla birlikte mezkûr mektupların muhteva analizi de muhtasaran yapılmıştır. Kapsamlı bir literatür taraması ve biyografik-bibliyografik kaynak incelemesi yapılmasına rağmen, şairin kimliği hakkında herhangi bir kayda rastlanmamış, bu sebeple şairin hayatına dair çıkarımlar mektupların içerik analizine dayandırılmıştır. Bâkî’nin toplam altı manzum mektubundan ilk beşi bent esasına dayalı nazım şekilleriyle, sonuncusu ise kaside nazım şekliyle kaleme alınmış olup, mektupların hacmi göz önünde bulundurularak çalışmada ilk iki mektup ile son mektup transkribe edilmiştir. Şair Bâkî’nin bu mektupları, XVIII. yüzyıl Osmanlı toplumunda hac ibadetinin algılanışını, deneyimlenişini, kutsal mekânların tasvirlerini, yolculuk esnasındaki gözlem ve deneyimleri, dönemin ulaşım ve konaklama şartlarını, sosyal ilişkiler ve kültürel etkileşimleri yansıtması bakımından değerli bir kaynak niteliği taşımaktadır. Mektupların şekil ve içerik bakımından dönemin edebi geleneklerini yansıtması, hac yolculuğunun fiziki ve manevi boyutlarını ele alması, ayrıca dönemin sosyo-kültürel yapısına dair sunduğu ipuçları, bu mektupları XVIII. yüzyıl Osmanlı kültür ve edebiyat tarihi araştırmaları için önemli bir kaynak hâline getirmektedir. Mektuplarda yer alan tasvirler, dönemin mimari yapıları, şehir hayatı, ticaret yolları ve kervan güzergâhları hakkında da değerli bilgiler içermekte, bu yönüyle mezkûr mektuplar, sosyal tarih araştırmaları için de önemli bir kaynak teşkil etmektedir. Araştırmalar neticesinde, bu mektupların derlenip bir araya getirildiği tek bir nüshaya ulaşılmıştır. İ.B.B. Atatürk Kitaplığı’nda kayıtlı olan bu eser, yazma eser kütüphanelerinde yapılan kapsamlı taramalar sonucunda tespit edilebilen tek nüshadır. Bu sebeple, mektupların metin neşri söz konusu nüsha üzerinden gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmanın neticesinde, hem dönemin manzum mektup külliyatına yeni örnekler kazandırılacak hem de klasik Türk edebiyatı tarihinde daha önce bilinmeyen bir şair tanıtılmış olacaktır.Keywords : Türk İslam Edebiyatı, Manzum Mektup, Bâkî, XVIII. yüzyıl, Hac
ORIGINAL ARTICLE URL