Nicolai Hartmann’ın Fenomenoloji Eleştirisi Haklı mı?: Edmund Husserl ile bir Karşılaştırma

Authors : Çağlar Koç
Pages : 125-146
Doi:10.26650/arcp.1623428
View : 95 | Download : 59
Publication Date : 2025-06-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu yazı ilki dört ikincisi üç altbölüm içeren iki ana bölümden meydana geliyor. İlk ana bölümde Nicolai Hartmann’ın zur Grundlegung der Ontologie adlı eserinde ortaya koyduğu görüşlerinden önemli bulduklarımızı tanıtmayı ve özel likle fenomenolojiye yönelik bazı eleştirilerini serimlemeyi amaçlıyoruz. İkinci ana bölümde ise Husserl’in 1908’den 1921’e dek çeşitli vesilelerle transandantal felsefe üzerine kaleme aldığı elyazmalarına odaklanıyoruz. Bu ikinci ana bölümde Husserl’in görüşlerine eğilmekle her şeyden önce Hartmann’ın fenomenoloji eleştirisinin ne ölçüde haklı olduğu konusunda tatmin edici bir fikir edinmeyi istiyoruz. Hartmann’ın fenomenolojik yönteme getirdiği eleştirilerin merkezinde “transandantal idealizm” başlığı altında değerlendirebileceğimiz her felsefenin benimsediği korelativistik argümana karşı bir itiraz durur. Korelativistik argüman şöyle özetlenebilir: Bilgi öznesi yoksa bilgi nesnesi de yoktur. Nesneyi bilinçten ayırmak imkansızdır. O yalnızca bilinç \\\'için\\\' bir nesnedir. Kavrayışımızdan bağımsız bir şekilde var olan fiziksel şeyler dahi bir özneyi kabul etmeyi gerektirir. Oysa Hartmann bu yaklaşımın ontolojiyle taban tabana zıt olduğunu düşünür. Hartmann ontolojiye yeni bir soluk kazandırıp onu felsefenin ana yordamı haline getirmek ister. Onun adlandırmasıyla bu “yeni ontolojiye” götüren yol fenomenolojinin yöntemsel araçları olan paranteze alma ve onu takip eden redüksiyon işlemlerine temkinle yaklaşmaktan geçer. Hartmann’a göre fenomenolojinin benimsediği reflektif tavır doğal tavrın aşılması olduğu ölçüde bizi gerçeklikle olan dolaysız ilişkimizden koparan ve varolanları bilinç korelatlarına çeviren bir özne felsefesine yol açar. Bir özne felsefesi olarak fenomenolojinin yönelimsellik anlayışı bilincin yöneldiği nesnenin gerçekten var olup olmadığına kayıtsızdır. Bu yüzden fenomenoloji şeylerin kendilerine ulaşmayı hedeflediği halde bunu başaramaz.
Keywords : Ontoloji, fenomenoloji, Nicolai Hartmann, Edmund Husserl, transandantal idealizm

ORIGINAL ARTICLE URL