الشَّواهد العربيّة في معجم ديوان لغات التُّرك
Authors : Ahmet ONUR
Pages : 1-36
Doi:10.26650/jos.2021.946207
View : 38 | Download : 10
Publication Date : 2021-10-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Arapça ve Türkçe arasındaki akrabalık ilişkileri İslam fetihlerinin başlangıcından itibaren başlamıştır. Araplar ve Türkler arasındaki coğrafi yakınlaşma, tarihsel, kültürel ve dini örtüşmeler, dillerinin aralarında benzer durumlara yol açmıştır. Ayrıca aralarındaki temel farklılık, her ikisinin de farklı dil gruplarına ait olmasına neden olmuştur. Bu çalışma, Arapça ve Türkçe dilleri arasındaki bu benzerlik ve farklılıklardan bazılarını, Kaşgarlı Mahmȗd`un insert ignore into journalissuearticles values(Dîvânu Lugâtiʼt-Türk); sözlüğünde Arapça şâhitlerini inceleyerek belirlemeye çalışmıştır. Sözlüğü Türk dilindeki ilk sözlük olan Kaşgarlı, Abbâsî devleti döneminde Araplar ve Türkler arasındaki siyasi, dini ve sosyal örtüşme nedeniyle Türkçeʼyi Araplara yakınlaştırmak istemiştir. Bu sözlük iki dilli Türkçe-Arapça bir sözlüktür, Müellifi kelimeleri morfolojik yapılara göre tasnif etmiştir. Aynı zamanda bir dilbilimsel sözlük ve bir gramer-morfoloji kitabıdır. Kaşgarlı Mahmȗd, Türkçe kelimeleri açıklarken Arap dilinden bazı şâhitleri kullanmıştır. Müellif, birçok yerde Arapça ve Türkçe dilleri arasındaki benzerlikleri göstermeye çalışmış, bazı yerlerde ise iki dilin yapısında bazı farklılıkları izâh etmiştir. Bu sözlükte çeşitli Arapça şahitler mevcut olup, bu şahitler Kurʼan âyetleri, hadis-i şerifler, şiirler, atasözleri ve bazı lafızlar ve dilsel ifadeler gibi kısımlara ayrılmıştır. Çalışma şahitler üzerinde durmakta ve onun getiriliş gayesini izâh etmektedir. Ayrıca çalışmada Kaşgarlıʼnın bazı Türkçe kelimeler ve ifadeler için bahsedilen karşılıklar aracılığıyla Arapça ve Türkçe arasında morfolojik bir karşılaştırma yapılmıştırKeywords : Dîvânu Lugâtiʼt Türk, Kaşgarlı, Sözlük, Şâhit, Arapça, Türkçe, Karşılaştırma
ORIGINAL ARTICLE URL