İbn Rüşd’ün Aristoteles Fizik’ini Alımlayışı

Authors : Cahid Şenel

Pages : 117-136

Doi:10.26650/jos.1519686

View : 43 | Download : 32

Publication Date : 2024-10-03

Article Type : Research Paper

Abstract :Aristoteles’in doğa felsefesine dair yazdığı eserlerin başında ise Fizik’i gelir. Fizik’in tercümeler yoluyla aktarımı yeninden kavranışı ve bir takım metafizik ve teolojik sorunlarla da ilişkisi sebebiyle hakkında yapılan yorumlarda farklılıklar gözlenir. Aristoteles’in en büyük şarihi (grand commentator) şüphesiz İbn Rüşd’tür. İbn Rüşd’ün bu eser üzerine yazdığı çeşitli şerhler kendisinden sonraki özellikle de Latin dünyasını etkilemiştir. Bu makalede İbn Rüşd’ün şerh metodu, Fizik üzerine yazdığı şerhlerdeki üslubu ve nihayetinde günümüze Arapçası ulaşan küçük şerhi (el-Cevâmi‘) ele alınmıştır. İbn Rüşd’ün Fizik üzerine yazdığı büyük şerhin (eş-şerh) Latincesi, orta şerhin (et-Telhîs) ise İbranicesinin günümüze ulaştığı belirtilmiştir. Küçük şerh (el-Cevâmî‘) Aristoteles metinlerinin kısa bir özetinden ibarettir, ancak İbn Rüşd metnin düzenini değiştirip farklı bir şekilde sıralayarak yeni bir metin oluşturur. Metne farklı bir yorum ve okuma biçimiyle yönelir ve bir taraftan İskender Afrodîsî ve Themistius diğer taraftan Fârâbî ve İbn Bâcce gibi filozoflara atıflarda bulunarak tartışmalara dahil eder. Ancak bu dahil etme girişimi İbn Rüşd tarafından kimi zaman problemleri açmak için kimi zaman da isabetsiz yorumlarından dolayı eleştirmek için yapılır. Ayrıca İbn Rüşd için el-Cevâmî‘ Aristotelesçi meşşâiliğin burhanî bir söylem olarak ortaya konarak Aristoteles’in metninin en önemli özellikleri arasında yer alan cedel, tartışma ve tenkit seviyesinden, matematik/geometrik kesinlik düzeyine çıkarma teşebbüsüdür.
Keywords : Aristoteles, İbn Rüşd, fizik, cevâmi, telhis, şerh

ORIGINAL ARTICLE URL