Câhiliye Döneminde Arapların Entelektüel Yaşamları

Authors : Ebubekir Matpan

Pages : 75-97

Doi:10.26650/jos.1691259

View : 220 | Download : 304

Publication Date : 2025-10-22

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Câhiliye dönemi Arap toplumunun bilgi ve kültürel yapısını, dönemin özgün coğrafi ve sosyo-toplumsal gerçeklikleri bağlamında çok boyutlu bir perspektifle ele almaktadır. Mevcut literatürde Câhiliye dönemi sıklıkla yalnızca sözlü edebiyat ve şiir üretimiyle ilişkilendirilerek dar bir çerçevede değerlendirilmekteyken, bu çalışmada bilgi üretimi ve aktarım süreçlerinin çok yönlü, işlevsel ve kültürel bir sistem dahilinde geliştiği ortaya konulmuştur. Şiir, atasözleri, hikâye anlatımı, kehanet, tıbbi bilgi ve uygulamalar gibi farklı bilgi aktarım biçimleri, dönemin sosyal yapısına ve pratik ihtiyaçlarına doğrudan bağlı bir şekilde analiz edilmiştir. Coğrafi şartların ve gündelik hayatın zorluklarının şekillendirdiği yıldız bilgisi, rüzgâr ve yağmur tahminleri gibi doğayla ilişkili bilgi türleri; hastalıkların tedavisinde deneysel gözlemlerle mistik inançların sentezlenmesi; soy bilgisinin sosyal aidiyetin korunmasındaki belirleyici rolü gibi unsurlar, Câhiliye toplumunun bilgi sisteminin özgün yönlerini teşkil etmektedir. Şiir ve anlatı geleneği ise yalnızca estetik bir ifade biçimi değil, tarihsel olayların, toplumsal değerlerin ve kolektif hafızanın taşıyıcısı olarak merkezi bir işleve sahiptir. Bu bağlamda, Câhiliye dönemi’nin bilgi üretim ve aktarım sisteminin, İslâmî bilgi anlayışının oluşumunda önemli bir zemin teşkil ettiği; dönemin, yalnızca “karanlık” bir geçmiş olarak değil, aksine dinamik, işlevsel ve çok katmanlı bir kültürel evre olarak değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Böylece, Câhiliye toplumunun bilgi dünyası bütüncül bir analizle yeniden yorumlanmaktadır.
Keywords : Arap Dili ve Edebiyatı, Câhiliye, Entelektüel, İlim, Kültür

ORIGINAL ARTICLE URL