Osmanlı Arşiv Belgeleri Işığında Muhammed Abdülcebbâr Hayri’nin Osmanlı Devleti’ne Yaptığı Katkılar

Authors : Hatice Görgün

Pages : 159-180

Doi:10.26650/jos.2509471

View : 56 | Download : 142

Publication Date : 2025-10-22

Article Type : Research Paper

Abstract :Hint alt kıtasının önemli şahsiyetlerinden Muhammed Abdülcebbâr Hayri, içinde bulunduğu dönemin siyasi çalkantıları nedeniyle sömürge karşıtı hareketler ve bağımsızlık mücadelesi ile hayatını geçirmiştir. Eğitim ve siyasi hedefleri uğruna Hindistan’dan ayrılan Abdülcebbâr Hayri, I. Dünya Savaşı ve Hindistan’ın bölünmesine giden süreçte yaşanan mücadelelere tanıklık etmekle kalmamış aktif görevler de üstlenmiştir. Bu süreçte Hindistan Müslümanları gibi kendisi de Hilafet bağı ile bağlı oldukları Osmanlı Devleti’nin yanında olmayı tercih etmiştir. Birinci Dünya Savaşı’nın çıkması ve Osmanlı’nın savaşa katılması üzerine derin bir üzüntü içine giren Abdülcebbâr Hayri, Türkiye’de ve Avrupa’da kaldığı süre zarfında İslâm birliğine yönelik çalışmalar yapmış, İslâm milliyetçisi olarak faaliyetlerde bulunmuştur. Bu faaliyetleri arasında çıkarmış olduğu gazete de önemli bir yer tutmuş, haberler vasıtasıyla Osmanlı Devleti’ne desteklerini sürdürmüştür. Ayrıca Abdülcebbâr Hayri, 1915 yılında İstanbul’a geldiği süreçte Osmanlı Devleti’nin ilk gizli istihbarat kuruluşu olan Teşkilat-ı Mahsûsa ile görüşmelerde bulunmuş, İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi’ne (Dâru’l-Fünûn’a) Urdu dili öğretmeni olarak atanmış ve bu şekilde ilk kez onun önderliğinde Türkiye’de Urdu dili okutulmaya başlanmıştır. Bu makalede yirminci yüzyılın ilk yarısında siyasi ve dini bir aktivist olan Abdülcebbâr Hayri’nin siyasi fikirleri ve bunları yaymak için uygulamış olduğu yöntemler hakkında bilgiler verilmiş ve gerçekleştirmiş olduğu faaliyetler ele alınmıştır.
Keywords : Osmanlı Devleti, Hindistan Müslümanları, Panislamizm, Dâru’l-Fünûn, Muhammed Abdülcebbâr Hayri

ORIGINAL ARTICLE URL