Görsel Kültürün Homojenleşme Riski: Yapay Zekâ Algoritmalarının Estetik Çeşitlilik ve Özgünlük Üzerindeki Etkisi

Authors : Mustafa Günay

Pages : 1-15

Doi:10.53804/izlek.1834863

View : 136 | Download : 401

Publication Date : 2025-12-26

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, yapay zekâ destekli görsel üretim modellerinin çağdaş görsel kültürde yol açtığı estetik homojenleşme, temsil eşitsizliği ve özgünlük sorunlarını incelemektedir. Midjourney, DALL·E 3 ve Stable Diffusion XL ile üretilen 15 görüntünün nitel analizi, modellerin yüzeyde çeşitlilik sunsa da ortak estetik normları tekrarladığını göstermektedir. Portrelerde idealize yüz tipleri, pürüzsüz ciltler, simetri ve pastel tonlar baskın hâle gelirken; kültürel temsil Batı merkezli bir görünürlüğe sıkışmakta, Afrika, Güney Asya, Orta Doğu ve yerli kültürler düşük oranda yer almaktadır. Kadın ve erkek temsilleri kalıplaşmış beden normları üzerinden sunulmakta, yaş çeşitliliği ise belirgin biçimde sınırlanmaktadır. Postkolonyal ve feminist kuramsal çerçeve, YZ’nin önyargıları yeniden ürettiğini doğrularken “sentetik özgünlük”ün istatistiksel varyasyonlarla sınırlı kaldığı görülmektedir. Çalışma, kültürel çeşitliliğin korunması için veri seti şeffaflığı, dengeleme politikaları ve eleştirel YZ okuryazarlığının gerekliliğini vurgulamaktadır.
Keywords : Yapay Zekâ, Görsel Kültür, Estetik Homojenleşme, Kültürel Temsil, Algoritmik Önyargı, Dijital Kolonyalizm

ORIGINAL ARTICLE URL