Mekânın Üretimi ve Eleştirel Söylem: Ekümenopolis Belgeselinde Kentleşme ve Kentlilik

Authors : Mikail Boz

Pages : 230-255

Doi:10.18094/josc.1811921

View : 121 | Download : 268

Publication Date : 2025-12-25

Article Type : Research Paper

Abstract :Artan göç ve nüfusla tarihte hiç olmadığı kadar büyüyen kentler, günümüzde önemli bir dönüşümün eşiğindedir. Yunan mimar ve kent planlamacısı Constantinos Doxiadis, 1960’lı yıllarda ileri sürdüğü ekümenopolis kavramıyla, yüz elli yıllık tarihi bir süreçte dünyadaki tüm kentleri birleştirecek, bir megakent, bir ekümenopolisin kurulmakta olduğunu haber vermiştir. Doxiadis’in bir kaçınılmazlık olarak gördüğü bu süreç, bazı belgeselcileri endişelendirmektedir. İmre Azem 2011 yılında yayınlanan Ekümenopolis: Ucu Olmayan Şehir belgeseliyle İstanbul’da, belgeselin çekildiği dönemde yapılan Üçüncü Köprü tartışmaları üzerinden kentsel dönüşüm projelerini ve yapılaşmayı sorgulamaktadır. Belgesel C. Doxiadis’in ekümenopolis öngörüsünü, İstanbul’un bir distopya ve “nekropolis”e dönüşme tehlikesi üzerinde tartışmaktadır. Bu çalışma eserin retoriğini kent sosyolojisi açısından ele almayı amaçlamaktadır. Çalışmada nitel, betimsel içerik analizi yöntemi kullanılmış, bu yolla hem belgeselin üslubuna hem de bu üslubun altında yatan çeşitli anlamlara ulaşılmıştır. Çalışmanın sonucunda, belgeselin “ucu olmayan şehre” yönelik distopik karşı söylemi üç ana tema üzerinden yapılandırdığı görülmüştür: İlki İstanbul\\\'daki mekânın, eleştirel teoride belirtildiği gibi “metalaşması” ve ranta dayalı dönüşümüdür. İkincisi kentsel dönüşümün “seçkinleştirme” pratiğine dönüşmesi, bunun yarattığı “sınıfsal ayrışma” ve sosyal “yabancılaşma”dır. Son olarak “kent hakkı” mücadelesinin “nekropolis” tehlikesine karşı duruş olarak sunulması. Belgesel, bu eleştirel çerçeveyle izleyiciyi ideal, eşitlikçi, heterojen bir mekân tasavvuruna davet etmektedir.
Keywords : İmre Azem, Ekümenopolis, Belgesel, Kentleşme, Modernleşme

ORIGINAL ARTICLE URL