16. Yüzyıl Seyahat Yazınında Osmanlı’yı Görmek: Dernschwam ve Busbecq’in Karşılaştırmalı Etnografisi

Authors : Aynülhayat Uybadın

Pages : 71-96

Doi:10.54462/kadim.1641863

View : 293 | Download : 256

Publication Date : 2025-04-15

Article Type : Research Paper

Abstract :16. yüzyıl Avrupa’sında skolastik bilginin sarsıldığı, deneyimin otorite kazandığı Rönesans hümanizmi ve Reform atmosferinde seyahat yazını, yeni bilgi biçimlerinin üretildiği önemli bir alana dönüşmüştür. Bu makale, 16. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nu ziyaret eden iki Avrupalı seyyahı, Hans Dernschwam’ın Tagebuch’u (Seyahat Günlüğü) ile Ogier Ghiselin de Busbecq’in Turcicae Epistolae’sini (Türk Mektupları) karşılaştırmalı olarak inceleyerek, erken modern seyahat yazınının tarihi belge niteliğinin yanı sıra etnografik-anlatısal bilgi üretim pratikleri içerdiğini de ileri sürmektedir. Çalışmanın amacı, bu seyahatnameleri tarihsel-etnografik malzemeler olarak konumlandırmak ve seyahat anlatılarının kültürel temsil biçimleri ile söylemsel stratejilerini analiz etmektir. Karşılaştırmalı metin analizi yöntemiyle gerçekleştirilen çalışmada, Busbecq’in Osmanlı’yı reformcu bir model olarak sunan pragmatik anlatısıyla, Dernschwam’ın Protestan ahlâkının perspektifinden Osmanlı’yı dini ve kültürel yozlaşmanın simgesi olarak dışlayan yaklaşımı arasındaki söylemsel gerilim ortaya konmaktadır. Bu metinlerin, yalnızca bireysel izlenimlerden ibaret olmayan; ideolojik, kültürel ve epistemolojik kodlarla örülü metinler olduğu savunulmaktadır. Makale, Dernschwam ve Busbecq karşılaştırması üzerinden, erken modern seyahat anlatılarının modern etnografi için bir “saha” oluşturduğunu savunarak, örnek metinlerin tarihsel-etnografik yöntemle okunmasının, günümüz Osmanlı araştırmaları ve kültürel çalışmalar alanı için sunduğu özgün metodolojik ve teorik katkılara dikkat çekmektedir.
Keywords : Erken Modern Seyahat Yazını, Busbecq, Dernschwam, Etnografi, Kültürel Çalışmalar

ORIGINAL ARTICLE URL