RÂZÎ’NİN ENFÂL SÛRESİNİN 65, MÜCÂDELE SÛRESİNİN 12 VE MÜZEMMİL SÛRESİNİN 2. ÂYETLERİ ÇERÇEVESİNDE NESH ANLAYIŞI

Authors : Mehmet Ata Ocak

Pages : 1-23

Doi:10.55805/kadimsbd.1622672

View : 71 | Download : 30

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Kur’ân-ı Kerîm’in anlaşılmasına yardımcı olan ilimlerden biri de nesh meselesidir. Hz. Ali’nin (ö. 40/661) bir kıssacıya “sen nâsih ve mensûhu biliyor musun?” sorusuna, “hayır” demesi üzerine; “Sen kendini de helak ettin, başkalarını da helak ettin” diye buyurması, bu ilmin ehemmiyetini gösteren delillerden bir tanesidir. Nesh meselesi ilk asırdan itibaren farklı yaklaşımlarla ele alınmıştır. Günümüzde dahi sıcaklığını koruyarak tartışılmaya, bilimsel makale ve çalışmalara konu olmaya devam etmektedir. Mensuh olan âyetlerin sayısı konusunda farklı değerlendirmeler yapılmıştır. Mesela rivayet ağırlıklı tefsirlerde mensûh âyetlerin sayısı fazla iken, dirâyet ağırlıklı tefsirlerde genelde mensûh âyetlerin sayısını azaltma yaklaşımı dikkati çekmektedir. Bu çalışmada Süyûtî (ö. 911/1505), Dehlevî (ö. 1239/1824), Zürkânî (ö. 1367/1948) ve Mustafa Zeyd’in mensûh olduğuna dair üzerinde ittifak ettikleri Enfâl sûresi 65, Mücâdele sûresi 12 ve Müzzemmil sûresinin 2. âyetlerine dirâyet tefsirinin en önemli temsilcilerinden biri olan Fahreddin el-Râzî’nin (ö. 606/1210) yaklaşımını, Mefâtîhu’l-gayb ve el-Mahsûl adlı eserleri çerçevesinde ele alınacaktır. Râzî’nin mezkûr âyetler hakkında görüşüne geçmeden önce, cumhurun Kur’an’da neshin varlığını, üzerine inşa ettiği temel âyetler çerçevesinde Ebû Müslim el-İsfahânî’nin (ö. 322/934) görüşlerine yer vererek tartışma usulü bir metotla işlenmiştir. Bu tartışma esnasında Râzî’nin savunduğu görüş ile cumhurun öne sürdüğü delillerin tartışmaya açık olup olmadığı tespit edilmiş, nesh konusunun ictihâdî olup olmadığı etraflıca değerlendirilmiştir.
Keywords : Tefsir, Nesh, Râzî, Mefâtîhu’l-gayb, İsfahânî

ORIGINAL ARTICLE URL