Toplumsal Değişimin Mekânsal Etkileri: Rize-Fındıklı Konakları
Authors : Merve Saatçı Köroğlu, Tülin Görgülü
Pages : 1780-1804
Doi:10.35674/kent.1589239
View : 111 | Download : 133
Publication Date : 2025-05-15
Article Type : Research Paper
Abstract :Tarihsel süreçte toplumsal yapıda meydana gelen değişimler, kullanıcıların mekândan beklentilerine ve mekânı kullanma biçimlerine etki ederek mekânsal dönüşümü beraberinde getirmektedir. Yöreye özgü yaşam biçiminden doğan ihtiyaçlar doğrultusunda şekillenen, bulundukları yerleşime ve inşa edildikleri döneme ait kültürel, sosyal ve yerel özellikleri plan kurgusuna yansımış olan yerel konutlar; zamanla değişen gereksinimleri karşılayabilmesi için kullanıcı müdahaleleri ile özgün biçiminden ve işlevinden uzaklaştırılmakta, kimi zaman da bakımsızlık ve kullanılmama sebepleri ile yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalmaktadır. Toplumlara ait sosyal ve kültürel birikimleri günümüze ulaştırması bakımından kültürel miras niteliği taşıyan yerel konutların, özgün değerlerini yitirmeden korunarak gelecek nesillere aktarılması hem kırsal hem de kentsel ölçekte kültürel kimliğin korunması ve sürekliliği açısından önemli bir değere sahiptir. Bu çalışmada; tarihsel süreç içerisinde toplumsal yapıda meydana gelen her değişimin fiziksel oluşumlara da yansıdığı yaklaşımından yola çıkılarak bu yansımanın yerel mekânın dönüşümü üzerinde yarattığı etkiyi ortaya çıkarmak amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda; Rize’nin Fındıklı ilçesinde yer alan 3 yerel konut toplumsal ve mekânsal analizleri yapılmak üzere seçilmiştir. Tarihsel süreç 19.yüzyıldan günümüze; konutların inşa edildiği, yöreye özgü yaşamın sürdürüldüğü, kullanıcıların ev halkı olduğu 1.dönem, toplumsal yapıdaki değişimin kullanıcıları ve mekanları etkilediği 2.dönem, konutlardaki özgün yaşamın, kullanıcıların ve işlevlerin değiştiği 3.dönem olmak üzere 3 döneme ayrılmıştır. Konutların plan kurgusu yerinde incelenerek her bir konut için 3 ayrı döneme ait planlar oluşturulmuştur. Belirlenen dönemlerde toplumsal yapıda gerçekleşen değişim “sosyokültürel, ekonomik ve teknolojik yapı”, mekânsal yapıdaki dönüşüm ise “kütle, kurgu ve sirkülasyon, işlev ve kullanıcı” başlıkları altında incelenmiştir. Elde edilen bulgular ışığında; toplumsal yapıdaki değişimlerin, konut kullanıcılarında “bölme, ayrılma ve dönüştürme” davranışlarının ortaya çıkmasına neden olduğu görülmüştür. Yerel konutların özgün niteliklerini kaybetmesiyle, geçmişten gelen insan-mekân etkileşimine dair izlerin okunabilirliğinin de kaybolduğu anlaşılmaktadır. Kültürel miras niteliğindeki yerel konutların koruma-kullanma dengesi kurularak sürdürülebilirliğinin sağlanabilmesi için cephe ve kütle özelliklerinin yanında plan kurgusu ve yerel donatılarının da dahil olduğu bütüncül bir koruma yaklaşımının gerektiği sonucuna varılmıştır.Keywords : Toplumsal Değişim, Mekânsal Dönüşüm, Yerel Konut, Yeniden Kullanım, Kültürel Sürdürülebilirlik
ORIGINAL ARTICLE URL