Sir Derya Kıyısında Bir Şehir: Savran ve Mimari Eserleri Üzerine Bir Değerlendirme

Sir Derya kıyılarında hala araştırılması tamamlanmamış, kazıları devam eden veya kendi haline terkedilmiş birçok Oğuz-Kıpçak yerleşimi bulunmaktadır. Bunlardan birisi de Savran’dır. Kentte gerçekleştirilen kazı ve araştırmalar sonucunda tarihsel süreç içerisinde şehrin dönemsel olarak konumunun değiştirildiği ve 13-14. yüzyıl içerisinde şu anki konumuna yerleştirildiği düşünülmektedir. Gerçekleştirilen kazı faaliyetleri sonucunda Ulu cami, medrese ve hankâh olduğu düşünülen yapı kalıntılarıyla karşılaşılmış, kentin kuzey doğusunda bulunan Karatau dağlarından gelen yer altı sularını kullanabilmek için karızlar inşa edildiği keşfedilmiştir. Karızlarla birlikte bu yapılar, Arap seyyahlarının şehirle ilgili verdiği bilgilerle de örtüşmektedir. Araştırmamız içerisinde Savran’ın dönem kaynaklarındaki anlatımlarına değinilmiş, kazılar neticesinde ortaya çıkarılan yapılar yerinde incelenerek günümüzde şehrin hangi durumda olduğu aktarılmaya çalışılmıştır. Bununla birlikte yapıların plân tipleri ve bezeme özellikleri üzerinde durulmuş ve yakın coğrafyadaki örnekleriyle karşılaştırılmıştır. Bugün kendi haline terkedilen şehrin surlarının koruma altına alınması ve yeni kazılarla bölgede yaşamış toplulukların hayatıyla ilgili daha fazla bilginin toplanması gerektiği araştırmamızda vurgulanmıştır.