MÜLKİYET HAKKI YÖNÜNDEN DEVLETİN POZİTİF YÜKÜMLÜLÜKLERİ KAVRAMI (AİHM VE AYM’NİN İÇTİHATLARINA ELEŞTİREL BİR YAKLAŞIM)

Authors : Cengiz ARIKAN, Ogün OKTAY

Pages : 109-137

View : 28 | Download : 9

Publication Date : 2023-04-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin akdedildiği dönemlerde insan haklarının ihlalleri noktasındaki temel algı, bu ihlalleri devletlerin gerçekleştireceği düşüncesine dayanmaktaydı. Ancak modern zamanlara geldiğimizde, bu ihlallerin devletler kadar ve bazen devletlerden daha yaygın biçimde diğer bireyler tarafından gerçekleştirildiğine şahit olduk. Ancak gerek uluslararası insan hakları metinlerimiz, gerek anayasalarımız bu yönden ihlallerle mücadele edecek, onları engelleyecek ya da zararı tazmin edecek açık hükümler içermemekteydi. Bu sebeple hem ulusal hem de uluslararası düzeyde çeşitli mahkemeler yorum faaliyetleri ve içtihatları ile temel hakların bireyler arasında etki doğurmasını sağlamaya çalıştılar. Bu çabalar sonucunda temel hakların vatandaşlar arasındaki etkisine yönelik ‘yatay etki’ ve bu etkiyi sağlayan temel araç olan ‘pozitif yükümlülükler’ kavramları gelişti. Neticede geldiğimiz noktada hukukun yaşayan bir varlık olarak değişen dünyaya, sosyal taleplere ve ihtiyaçlara göre gelişimine şahit olmaktayız. Ancak her ne kadar hak temelli yorumun faydaları göz ardı edilemeyecekse de, mahkemelerin yorum faaliyetlerin geldiği nokta endişe yaratmaktadır. Her geçen gün devletler için mevcut yasalarda yer almayan yeni yükümlülükler belirlemek, kanun maddelerin kapsamının sınırsız biçimde genişletilmesi, uluslararası alanda devletlerin imza attıkları metinden bağımsız bir takım yükümlülükler ile sorumlu tutulması bu endişelerin temel sebepleridir. Bu çalışmada da Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi içtihatları ile yapılan yorum faaliyetlerine değinilecek, hak temelli yorum ile jüristokrasi arasında bu faaliyetlerin nereye konumlandığı okuyucunun takdirine bırakılacaktır.
Keywords : Yatay Etki, Pozitif Yükümlülükler, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Anayasa Mahkemesi, Mülkiyet Hakkı

ORIGINAL ARTICLE URL