ULUSLARARASI SERMAYENİN POLİTİK NİTELİĞİ VE LATİN AMERİKA’DA ULUSAL HUKUKUN ASKIYA ALINDIĞI DARBELER TARİHİNDE UNITED FRUIT COMPANY ETKİSİ

Authors : Ceren Tuğlu Olpak

Pages : 505-528

Doi:10.59909/khm.05.02.002

View : 186 | Download : 347

Publication Date : 2025-10-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Latin Amerika coğrafyasındaki her ülkenin tarihi doğrudan Amerika Birleşik Devletleri eliyle veya etkisiyle gerçekleştirilmiş darbelere sahne olmuştur. ABD dış politikası, “arka bahçesi” olarak gördüğü Latin Amerika ülkelerine daima ekonomik, siyasal, ideolojik ve dahası askeri müdahalelerde bulunmanın yollarını aramıştır. Bu müdahalelere ulusal ve uluslararası hukuk cephesinden de destek sağlanmıştır. Yerel hukukun askıya alınması suretiyle birer olağanüstü hâl rejiminin tesis edildiği bu darbe süreçlerinde sermayenin rolünün sembolleştiği en karakteristik örnekse United Fruit Company’nin faaliyet gösterdiği ülkelerin siyasal rejimleri üzerindeki müdahaleci rolüdür. Şirket, başta Guatemala, Honduras ve Kolombiya olmak üzere birçok Latin Amerika ülkesinde gerçekleşen askeri darbelerde planlama aşamasından, finansmanına, yerli unsurlarla iş birliğinden askeri sürecin bizzat yönetimine kadar çeşitli roller oynamıştır. United Fruit ve Güney Amerika’da cereyan eden askeri darbeler arasındaki ilişki, emperyalist politikalar ve uluslararası sermaye arasındaki iş birliğine yönelik çok açık bir örnek olması açısından incelenmeye değerdir. Çalışmada bu bağlamda öncelikle uluslararası sermayenin niteliği ve kapitalizmin özel bir evresi olan emperyalizm sürecindeki gelişimi, uluslararası sermaye kuruluşlarının iktisadi nitelikleri dışında sahip oldukları siyasal, siyasala içkin olduğu ölçüde hukuksal etkiler ele alınacak, ABD’nin Latin Amerika’ya yönelik tahakküm eksenli dış politikası ekseninde United Fruit şirketinin temel özellikleri, neo-kolonyalizmle bağlantılı kimliği ve çok geniş bir coğrafyada tekelleşmiş bir sermaye devi olarak, ABD’nin emperyalist politikalarından etkilenen ülkelerdeki olağanüstü hâl/darbe dönemleri üzerindeki rolü incelenecektir. Bu anlamda United Fruit’in rol oynadığı ve ulusal hukukun yürürlüğünün askıya alınmasına doğrudan etkisi olan kimi darbe örneklerinin başlangıç ve gelişme süreçleri üzerinde durularak, tekelleşme sonucunda doğmuş olan yeni bir sistemin ve bu sistemin bir sonucu olan uluslararası şirketlerin sadece iktisadi değil, aynı zamanda ideolojik, toplumsal ve hukuksal etkileri olan birer politik özne oldukları ortaya konmaya çalışılacaktır.
Keywords : uluslararası sermaye, uluslararası şirketler, emperyalizm, neokolonyalizm, united fruit company

ORIGINAL ARTICLE URL