İslam’ın Doğduğu Dönemde Toplumsal Yapıda Mevâlî
Authors : Hacı Mehmet Altuntaş
Pages : 1-18
View : 60 | Download : 66
Publication Date : 2025-09-23
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu makale, İslam’ın doğduğu dönem ve ortamda, Arap kabile yapısı içindeki mevâlî olgusunu ve bunun ortaya çıkış mekanizmalarını incelemektedir. Çalışmanın temel tezi, söz konusu dönemde mevâlî kurumunun şekillenmesindeki ve işleyişindeki ana saikin, birey ve toplulukların karşı karşıya kaldığı yaygın güvenlik problemi olduğu yönündedir. Araştırma, Hicaz bölgesinde yaygın olan civâr (korunma veya sığınma), hilf (ittifak) ve azatlık (kölelerin özgürleştirilmesiyle oluşan velâ ilişkileri) gibi temel himaye ve entegrasyon mekanizmalarını analiz etmektedir. Bulgular, bu pratiklerin genellikle mevcut güç ilişkileri üzerine kurulu kritik güvenlik sözleşmeleri gibi işlev gördüğünü, dağınık kabile yapısı içindeki kabile dışı veya savunmasız unsurlar için hayatta kalma ve toplumsal düzene katılım açısından hayati araçlar sağladığını ortaya koymaktadır. Bu dönem, sürekli çatışma, yağma ve kan davalarıyla karakterize edilmiş, güçlü akrabalık ağları dışındaki bireyleri son derece savunmasız bırakmıştır. Makale ayrıca, bu himaye sistemlerinin Hz. Peygamber rehberliğinde erken İslam döneminde geçirdiği önemli dönüşümü ele almaktadır. Bu dönüşümün, katı nesep temelli dayanışmadan inanç temelli eşitliğe doğru bilinçli bir kaymayı vurgulayarak, dış tehditlere ve iç anlaşmazlıklara karşı toplu güvenlik için merkezi bir otorite kurmayı hedeflediği gösterilmektedir. Klasik İslam tarihi kaynakları, siyer, megāzî, tefsir ve edebiyat literatürüne dayanarak ve modern araştırmalarla desteklenerek, bu çalışma mevâlî kavramı üzerine mevcut literatüre spesifik bir katkı sunmaktadır. Çoğu araştırma genellikle İslam fetihleri sonrası Arap olmayan kitlelerin Müslüman topluma entegrasyonuna odaklanırken, bu makale mevâlî statüsünün kökenlerini ve erken dönem gelişimini, Arap kabile yapısı içindeki güvenlik ve entegrasyon ihtiyaçlarına bir yanıt olarak belirgin bir şekilde vurgulamaktadır.Keywords : İslam Tarihi, Mevâlî, Civâr, Hilf, Câhiliye
ORIGINAL ARTICLE URL