Fürû-ı Fıkıh Delillerinin Karşılaştırılması: Zemahşerî’nin Ruûsü’l-mesâil Örneği

Authors : Yasin Erden

Pages : 50-62

View : 113 | Download : 62

Publication Date : 2025-09-23

Article Type : Research Paper

Abstract :İlm-i hilâf, Mukayeseli İslâm Hukuku teorisinin temelini teşkil etmektedir. Bu ilim dalı, mezhepler arasında ortaya çıkan görüş ayrılıklarını ve bunların dayandığı delilleri ele almayı hedefler. İlm-i hilâf’a dair telif edilmiş önemli eserlerden biri, Zemahşerî’nin Ruûsü’l-mesâil adlı çalışmasıdır. Onun eseri, İlm-i hilâf literatürünün ilk örneklerinden biri olarak kabul edilmektedir. Bu kitap, Hanefîler ile Şâfiîler arasında cereyan eden ihtilaflı fıkhî meseleleri içermektedir. Ayrıca bu iki mezhep arasında ihtilaf bulunmayan bazı meselelere de temas etmektedir. Bununla birlikte, üç meselede Mâlikî mezhebine ait görüş zikredilmektedir. Namazın ve orucun farziyeti gibi sübûtu ve delâleti kesin olan meselelerde mezhepler arasında herhangi bir ihtilaf yoktur. Zemahşerî’nin Ruûsü’l-mesâil’i, genel olarak bu tür konulara değinmemektir. Bu makalede Hanefîler ile Şâfiîlerin fürû-ı fıkıh delillerinin karşılaştırılması, Ruûsü’l-mesâil’in İlm-i hilâf literatürü içindeki yeri, müellifin hangi delil türlerine yer verdiği, Zemahşerî’nin mezhebi mensubiyeti, mezhebini savunma eğiliminde olup olmadığı gibi hususlar ele alınmaktadır. Bu çalışmanın bir sonucu olarak Zemahşerî’nin Ruûsü’l-mesâil’de zikrettiği delillerin genel çerçevesi aşağıdaki şekilde tasnif edilebilir: 1. Naklî Deliller: a) Âyet. b) Hadis. c) İcmâ. 2. Aklî Deliller: a) Hükme meşruiyet kazandırma amacıyla getirilen âyet. b) Hükme meşruiyet kazandırma amacıyla getirilen hadis. c) Genel kaideler. d) Bir esasa göre ortaya konan meseleler (Bu bağlamda bir mesele, benzerlik ilişkisi kurularak bir başka meseleye tâbi kılınmaktadır.) e) Yorum.
Keywords : Fıkıh, İlm-i Hilâf, Zemahşerî, Hanefî Mezhebi, Şâfiî Mezhebi, Delil

ORIGINAL ARTICLE URL