تۆڕا واتاییا ئامرازێ `ژ` د زمانێ كوردى-گۆڤه‌را به‌هدينيدا: ل دویڤ مۆدێلا فره‌واتاییا بنه‌مادار يا تایله‌ر و ئیڤانزى

Authors : Abdulsalam Abdullah, Dilbreen Ali, Shorashvan Ahmed
Pages : 67-82
Doi:10.55118/kurdiyat.1789539
View : 94 | Download : 163
Publication Date : 2025-12-30
Article Type : Research Paper
Abstract :د ڕێزمانا مه‌عریفیدا، دشێین چه‌مكێن ڕێزمانى ژ لایێ واتاییڤه‌ ل دویڤ پێشنموونه‌يێ‌ و نه‌خششێوه‌یێن وێناكرى سالۆخەت بده‌ین؛ واتایا پێشنموونه‌يى‌ چه‌مكه‌كه‌ بۆ ئه‌زموونێن مرۆڤى دزڤڕیت و واتایا نه‌خششێوه‌یى بۆ چالاكییا مه‌عریفى د هۆشێ مرۆڤیدا دزڤڕیت. ئێك ژ ئه‌ڤان كه‌ره‌سته‌يێن كو دشێين ل دويڤ ئه‌ڤێ مژارێ پۆلين و شڕۆڤه‌ بكه‌ين، ئه‌وژى ئامرازن. كه‌تیگۆر به‌ندى ب ئێك ژ بابه‌تێن بنه‌ڕه‌تى د بیاڤێ زمانڤانییا مه‌عریفیدا ب تایبەتی كه‌تیگۆريیێن تیرۆژكى دهێته‌هژمارتن، بابه‌ته‌كێ دییێ ڕێچكه‌یا مه‌عریفییه‌ و تێدا دهێته‌گۆتن كو كه‌تیگۆرییێن جودایێن هه‌ر كۆمه‌له‌یه‌كێ خودان پێكهاته‌یه‌كا تیرۆژكى و ئه‌ندامبوونه‌یا پێپه‌لیسكییه‌، سنووره‌كێ دیاركرى د ناڤبه‌را كۆمه‌له‌یاندا نینه‌ و ئه‌ندام ل سه‌ر زنجیره‌كا پێكڤه‌گرێداینه‌. ئامراز بریتییه‌ ژ ئه‌وان په‌یڤان یێن پرانییا جاران په‌یڤ، یان گرۆپه‌كێ په‌یڤان دده‌ته‌ پال كاره‌كى، هه‌ڤالناڤه‌كى، هنده‌ك ناڤێن كۆم يان ... و دكه‌ته‌ ته‌واوكه‌ر یان ژى پێدڤیيێن ئه‌وێ، ب ده‌ربڕینه‌كا دى په‌یوه‌ندییا په‌یڤێ ل گه‌ل كارى ده‌ستینشان دكه‌ت. ب ئه‌ڤى ڕه‌نگى‌، ڤه‌كۆلین‌ بزاڤێ دكه‌ت، تۆڕا واتاییا ئامرازێ \\\"ژ\\\" ل دویڤ مۆدێلا فره‌واتاییا بنه‌مادار يا تایله‌ر و ئیڤانزى (Taylor & Evans) د زمانێ كوردى-گۆڤه‌را به‌هدينيدا نیشان بده‌ت. تۆڕا واتایى شێوازه‌كێ گرافیكییه‌ بۆ نیشاندانا چه‌مكان،‌ كو هه‌لگرێ كۆمه‌كا گرێ و گیره‌كێن د ناڤبه‌را ئه‌واندايه‌. هه‌ر گرێيه‌ د ئه‌ڤێ تۆڕێدا‌ چه‌مكه‌كى نیشان دده‌ت و هه‌ر گیره‌كه‌كێژى په‌یوه‌ندییا د ناڤبه‌را ئه‌وان چه‌مكاندا نیشان دده‌ت. ئارمانج ژ ئه‌ڤێ ڤه‌كۆلینێ ئه‌ڤه‌یه‌ كو بزانین تۆرا واتاييا ئامرازێ \\\"ژ\\\" د زمانێ كوردى-گۆڤه‌را به‌هدينيدا ل دویڤ مۆدێلا ناڤبرى چاوایه‌. هه‌روه‌سا بزانين ئه‌رێ مۆدێله‌كا گونجايه‌ و پيڤه‌رێن ئه‌وێ دشێن بۆ دياركرنا تۆڕا واتاییا ئامرازێن زمانێ كوردى-گۆڤه‌را به‌هدینیژى بهێنه‌بكارهينان. ل دووماهييێ ديار بوو كو ئامرازێ \\\"ژ\\\" تۆڕه‌كا واتاييا ڕێكخستى هه‌يه‌ و دشێن هه‌تا سی و پێنج واتايان بۆ دۆخێن جودا ده‌ستنيشان بكه‌ين.
Keywords : Kürtçe dilbilgisi, Behdinan ağzı, edatlar, bilişsel dilbilgisi, somutlaştırılmış anlam modeli, anlamsal ağ, Taylor ve Evans

ORIGINAL ARTICLE URL