Aynülkudât Hemedânî’ye Göre Varlığın Negatif Potansiyel Gücü İblis

Authors : Buşra Arslan Meçin

Pages : 347-373

View : 96 | Download : 67

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makalenin konusu, İslam düşünce tarihine iz bırakmış sûfî şahsiyetlerden biri olan Aynülkudat Hemedânî’ye göre Şeytan’dır. Burada ele alınacak şeytan, dinin zahirî boyutunun kötücül bir güç olarak gördüğü ve onunla mücadele ettiği bir varlık değil, dinin bâtınî ve manevi boyutunu oluşturan irfânî ve tasavvufî boyutunun muvahhit ve Allah’a âşık bir karakter olarak kabul ettiği bir varlık olarak incelenmiştir. Diğer bir ifadeyle bu çalışma, şeriatın şeytanını değil aksine tasavvufun şeytanını ele almış ve aslında şeytanın olumlanması ve savunması üzerine kurgulanmıştır. Bu çalışma Hemedânî’nin Arapça ve Farsça eserleri ışığında hazırlanmıştır. Çalışmanın amacı, şeytanın ilahi program içerisindeki yerini ve rolünü tespit etmek, varlığın birliği kapsamında değerlendirmek, ilahi takdirin öngördüğü yaradılış planına dâhil etmek ve böylece kötülüğün potansiyel kaynağını da ilahi bilgelik programına atfetmektir. Çalışmanın amacına ulaşması için din dili ve sembolizm ışığında açıklayıcı, betimleyici ve yorumlayıcı bir metot takip edilmiştir. Çalışmanın sonucunda, hem iyilik hem de kötülüğün Allah’ın isim ve sıfatlarının birer tezahürü oldukları ve bu bağlamda peygamberler ve takipçileri Allah’ın cemali sıfatlarının tezahürleri iken şeytan ve takipçilerinin de Allah’ın celali sıfatlarının tezahürleri oldukları görülmüştür. Dinin zahirî anlatılarının arka planında duran ilahi takdir gereği, pozitif ve negatif olmak üzere varlığın kaçınılmaz iki düalist boyutunun birliği tıpkı iyilik potansiyeline kaynaklık eden nübüvvet gibi kötülük potansiyelin kaynaklık eden şeytana olan ihtiyacı da zorunlu kıldığı sonucuna varılmıştır.
Keywords : Tasavvuf, Aynülkudat Hemedânî, Varlığın Birliği, Düalizm, Muhammed, İblis

ORIGINAL ARTICLE URL