KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE ŞÎRÂZEDEN TÜREMİŞ KELİMELER ve ANLAM ÇERÇEVELERİ

Authors : Avni Erdemir, Yavuz Bayram

Pages : 1-25

Doi:10.62809/matbuat.1672975

View : 103 | Download : 71

Publication Date : 2025-07-21

Article Type : Research Paper

Abstract :Klasik Türk şairleri, şîrâze kelimesi yanında bu kelimeden türemiş olan şîrâze-bend, şîrâze-dân, şîrâze-dâr, şîrâze-dûz, şîrâze-gîr, şîrâze-sâz, şîrâze-yâb gibi bileşik kelimeleri de kullanmışlardır. Şairler, ayrıca şîrâzelemek, şîrâzelenmek, şîrâzelendirmek gibi şîrâzeden Türkçe ekler vasıtasıyla üretilmiş fiillere ve şîrâze kelimesiyle yapılan şîrâze bağlamak, şîrâze çekmek, şîrâze dikmek gibi birleşik fiillere ve deyimlere de şiirlerinde sıkça yer vermişlerdir. Makale kapsamında yapılan inceleme ve değerlendirmelere göre bu kelimeler arasında en yaygın biçimde kullanılanının şîrâze-bend kelimesi olduğu tespit edilmiştir. Şairler; akıl, ayva tüyleri, can ipi, endişe ipi, felek, kâkül, perçem, kaş, sünbül, Hz. Hüseyin, İzzet Mehmed Paşa gibi soyut unsurlar, kavramlar ve bazı dînî-tarihî şahsiyetlerle şîrâze-bend arasında benzerlik ilişkisi kurmuşlardır. Çalışma kapsamında 220’den fazla Türkçe dîvân taranmıştır. Makalede önce klasik Türk şairlerince şîrâzeden türetilmiş olan hangi kelimelerin veya kelime gruplarının kullanıldığı ortaya konulmuştur. Ardından söz konusu kelimelerin ve kelime gruplarının ilişkilendirildiği unsurlar ve kavramlar tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, örnek beyitler eşliğinde değerlendirilip yorumlanmıştır. Böylece makaleyle şîrâze kelimesinden türetilmiş kelime ve kelime gruplarının anlam çerçevelerinin ortaya konması hedeflenmiştir. Makalenin içinde şîrâze ve ilgili kelimeler barındıran metinlerin çözümlenmesi noktasında okuruna katkı sağlayacağı ümit edilmektedir.
Keywords : klasik Türk şiiri, şîrâze, şîrâzeden türemiş kelimeler, deyimler, anlam çerçeveleri.

ORIGINAL ARTICLE URL