16. YÜZYIL İSLÂM KİTAP SANATLARINDA MÜREKKEP YAPIMI: MÜTTAKİ’NİN ET-TECRÎBÜ’L-VÂFÎ FÎ’L-HIBRI’S-SÂFÎ ADLI FARSÇA ESERİ

Authors : Mercan Hüseyni, Seyid Muhammed Taki Hüseyni

Pages : 159-170

Doi:10.32579/mecmua.1622617

View : 34 | Download : 29

Publication Date : 2025-03-27

Article Type : Research Paper

Abstract :Geçmiş yüzyıllarda hazırlanmış ve günümüze ulaşan el yazması eserler, geçmişin bilgi, kültür ve sanat mirasını aktarmanın yanı sıra, tarih ile bağ kurmamızı sağlayan önemli belgeler niteliğindedir. Günümüzde bu yazmaların üretiminde kullanılan malzemeler ve teknikler hakkında mevcut bilgilerimiz sınırlıdır. Bu eserlerin temel bileşenlerinden biri olan mürekkep, yazmaların kalıcılığı ve estetik bütünlüğü açısından kritik bir rol oynamaktadır. Mürekkebin kalitesinin ne derece önemsendiği, günümüze ulaşan hat örneklerinin canlılığından açıkça anlaşılmaktadır. Yazmalarda kullanılan mürekkebin akışkanlığı, renk tonunun uygunluğu, kalıcılığı, kâğıda zarar vermemesi, böceklere ve bakterilere karşı koruyucu özellik taşıması önemli faktörler arasında yer almaktadır. Bu sebeple, İslâm tarihi boyunca bilginler, mürekkebin bileşenlerini, türlerini ve üretim yöntemlerini ayrıntılı bir şekilde aktararak bu alandaki bilgi birikiminin gelişimine önemli katkıda bulunmuşlardır. Mürekkep üzerine yazılmış bu eserlerden biri de 16. yüzyıl âlimlerinden el-Müttakî el-Hindî’nin Farsça kaleme aldığı et-Tecrîbü’l-vâfî fî’l-hıbrı’s-sâfî adlı çalışmasıdır. Dinî ve tasavvufî eğitimini tamamlayan el-Müttakî, tahsil ve tedris faaliyetlerinin yanı sıra, geçimini kitap istinsah ederek sağlamıştır. Yazar mürekkep yapımına dair kişisel tecrübelerini bu eserinde aktarmıştır. Bu makalenin ilk kısmında Müttakî’nin hayatı ve eserleri ele alınmıştır. Ardından söz konusu Farsça eseri ve mürekkep üretimine ilişkin deneyimleri incelenmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise eserin Farsça metni ile Türkçe çevirisine yer verilmiştir.
Keywords : Sanat Tarihi, Kitap Sanatları, el-Müttakî el-Hindî, et-Tecrîbü’l-vâfî fî’l-hıbrı’s-sâfî, Mürekkep Yapımı.

ORIGINAL ARTICLE URL