Hayvan Refahı Bakış Açısı İle Bilimsel Çalışmalarda Sucul Omurgalı Canlıların Kullanımının Mevzuat Açısından İncelenmesi

Authors : Bülent Demirel, Gülşen Uluköy

Pages : 105-127

Doi:10.63039/medfar.1818317

View : 102 | Download : 191

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Review Paper

Abstract :Sucul canlıların hem yetiştiriciliği yapılmakta hem de biyolojik süreçler için gerekli temel araştırmalar, mikrobiyoloji, toksikoloji, farmakoloji, yetiştiricilik, insan ve çevre sağlığı için güvenlik testleri, eğitimler vb. gibi birçok alanda deney hayvanı olarak kullanımı yaygınlaşmaktadır. Deneysel ortamlarda yaygın kullanılan balıklarda hem laboratuvarlardan hem de arazi ortamlarından alınan örneklemelerle bilimsel çalışmalar gerçekleştirilmektedir. Hayvan refahına yönelik duyarlılığın artması ve bilimsel gelişmeler neticesinde deneylerde kullanılan hayvanların refahına yönelik mevzuatların gelişimi gerçekleşmiştir. Bu süreçte bilimsel çalışmalarda kullanılan sucul canlıların refahı da mevzuat içerisinde yerini almıştır. Bu alanda Avrupa Birliğinin 2010/63/EU sayılı direktifine uyum çerçevesinde ülkemizde de yönetmelikler yayımlanmıştır. Ülkemizde, Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Sucul Omurgalı Canlıların Refah ve Korunmasına Dair Yönetmelik ilk kez 2019 yılında yayımlanmış ve güncellemeler yapılmıştır. Yönetmelikte yapılan değişikler neticesinde 2023 yılında Sucul Omurgalı Canlı Deneyleri Merkezi Etik Kurulu kurulmuş ve buna bağlı olarak Sucul Omurgalı Canlı Deneyleri Yerel Etik Kurulları kurulmaya başlanmıştır. Sucul hayvanlarda hem deney ünitelerinde hem de canlıların doğal ortamlarında gerçekleştirilen araştırmaların çeşitliliği nedeni ile mevcut yönetmeliğin uygulama aşamasında yeni konular gündeme gelebilmektedir. Bu makalede, Avrupa Birliği ve ülkemiz de bilimsel araştırmalar için deney hayvanı olarak kullanılan sucul omurgalı canlıların refahına yönelik ulusal mevzuat incelenmiştir. Deney ünitesi kuruluşların ve etik kurulların kurulması, işleyişleri, kurulların değerlendirme süreçleri, bu aşamalarda ki karışıklıklar ve araştırmacıların proje başvurularında izleyecekleri yöntemlere de değinilmiştir. Bu açıdan makalenin sucul canlılar üzerinde çalışmalar yapan araştırmacılara uygulama açısından ışık tutması amaçlanmıştır.
Keywords : Deneysel sucul organizmalar, 2010/63/AB Direktifi, Etik onay süreci, Mevzuat

ORIGINAL ARTICLE URL