İran Türklerinde Belirginleşen Çocuklara Türkçe İsim Verme Eğilimi
Authors : Umut Başar
Pages : 67-80
Doi:10.58242/millifolklor.1464590
View : 230 | Download : 211
Publication Date : 2025-09-19
Article Type : Research Paper
Abstract :Çocuğa isim verme, her toplumda dönemin şartları ve değer yargıları doğrultusunda şekillenen bir tercih olup bu işlem, ulus-devletlerin kurulmaya başladığı 20. yüzyılla beraber belli bir mevzuat çerçevesinde gerçekleştirilmeye başlanmıştır. İran’da da 1918’de Kaçarlar Dönemi’ne tekabül eden zaman aralığında kurulan İçişleri Bakanlığı Nüfus Kurumu (Sazman-ı Sebt-i Ahval-i Kişver); doğum, evlilik, ölüm, veraset ve bunların etrafındaki iş ve işlemleri hâlâ takip etmektedir. Geçtiğimiz yüzyılda ülkede yaşanan siyasi yönetim değişiklikleri, kurumun politikalarına yansıdığından isim seçimine dair uygulamalar zaman içerisinde farklılık göstermiştir. Pehleviler Dönemi’ndeki (1925-1979) otoriter modernleşmenin temelinde yer alan aryancılık ideolojisinin yön verdiği ulus-devlet inşası sürecinde, isim seçiminde ebeveynlerin özgürlük alanı kısıtlıyken 1979 İran İslam Devrimi’nden sonra yeniden yapılandırılan yasal mevzuatın verdiği nispi özgürlük ortamında, kısıtlamalar azalmıştır. Böylelikle Farsça ya da Farsçada yaygın olan isimler dışında çocuklara yerel/etnik dillerden isim koyabilmenin önü açılmıştır. Bununla beraber uygulamada tam bir serbestlik olmadığından çıkan anlaşmazlıkları çözebilmek adına çeşitli mekanizmalar oluşturulmuştur. Bu araştırma, İran’da sayısal açıdan en kalabalık etnik grubu teşkil eden Türklerin, çocuklarına ana dilinde isim vermesini konu edinmiştir. Türklerin araştırmaya konu edilmesindeki sebep, bu grubun ana dil bilincinde hassas ve Türkçe isim vermede diğer gruplara göre daha ısrarcı olması ve bu vasfını zaman zaman çeşitli şekillerde dışa vurmasıdır. İran’da son 10 yılda bilhassa Azerbaycan Türklerindeki genç nüfus arasında milliyetçiliğin yükselişe geçtiği açık bir şekilde görülmektedir. Bu genel yükselişin bir boyutu olarak ebeveynler tarafından çocuklara ana dilinde isim seçmenin yaygınlaştığı gözlemlenmektedir. Bu gözleme binaen araştırmanın amacı; İran Türklerinin çocuklarına, Türkçe isim verme eğilimini açık kaynaklarda verilerin olduğu 2001-2017 yılları arasında incelemektir. Araştırmaya örneklem olarak ise 2001-2017 yılları arasındaki kız çocuğu isimleri seçilmiştir. Bu örneklem içinde İran Nüfus Kurumunun kendi sitesinde yayınladığı veriler arasındaki Türkçe isimler, sayısal sıklığı çıkarılarak grafiğe dökülmüştür. Araştırmada önce İran’da çocuklara isim vermeye ilişkin kanuni düzenlemeler hakkında kısaca bilgi verilmiş akabinde de İran Türklerinde, çocuklara Türkçe isim verme eğiliminin neden yükseldiğinin üzerinde durulmuştur. Bu araştırmayla İran Nüfus Kurumunun paylaştığı 2001-2017 yılları arasındaki istatistiklere bakılarak söz konusu yıllarda, İran’daki kız çocuklarına Türkçe isim verme eğilimin net bir şekilde belirginleştiği saptanmıştır. Bu eğilimin biri İran’ın iç dinamiğinden diğeri ise dış dinamikten olmak üzere iki faktörden kaynaklandığı düşünülmektedir. 1979 İslam Devrimi’nden sonra ülkedeki yaşanan görece özgürlük ortamının yarattığı zeminde yükselen milliyetçilik iç dinamiktir. İran Türklerinin gündelik bir rutinine dönüşen Türk dizilerinin yarattığı örtük etkinin isim tercihlerine yansıması ise dış dinamik olarak yorumlanabilir. Türkiye Türkçesinden aktarımların en çok tercih edilen isimler arasında kendi göstermesi ikinci dinamiğin etkisini teyit eder niteliktedir. Yine Türkiye-İran arasındaki siyasi ilişkilerin seyriyle Türkiye’deki iç politik gelişmelerin isim verme eğilimine yansıdığı yorumu yapılabilir. Son olarak araştırma bulgusu ve saha gözlemleri ışığında, İran Türklerinde çocuklara Türkçe isim verme eğilimin kısa vadede devam edeceği öne sürülebilir.Keywords : İran Türkleri, İran İslam Cumhuriyeti, İsim Verme, Türkçe, Azerbaycan Türkleri
ORIGINAL ARTICLE URL