ARNAVUTÇANIN GEG VE TOSK DİYALEKTLERİNİN FONETİK AÇIDAN BELİRLEYİCİ UNSURLARININ STANDART YAZIM DİLİNDEKİ YERİ

Authors : Tolga Dillioglu

Pages : 58-84

Doi:10.53711/balkanistik.1702386

View : 35 | Download : 62

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Balkanların en eski toplumlarından biri olan İlirlerin soyundan geldiği kabul edilen Arnavut ulusunun, kuzey bölgelerinde yaşayanlar Geg (Gegë), güney bölgelerindekiler ise Tosk (Toskë) adı verilen iki büyük gruba ayrılırlar. Geg ve Tosk tanımları aynı zamanda Arnavut toplumunun iki ana diyalektini adlandırmak için de kullanılır. Bu diyalektlerin kesişme çizgisini Arnavutluk sınırları içinden geçen İşkombi (Shkumbin) nehrinin oluşturduğu kabul edilir. Nehrin kuzeyine doğru çıkıldığında Geg diyalekti geniş bir bölgede hâkimiyet göstermeye başlar. Aynı durum güneye doğru inildiğinde de Tosk diyalekti için geçerlidir. İşkombi nehrinin etrafı ise geçişken bir yapıda olup, diyalektlerin birbirine yakınlaştığı ortak bir alan olarak karşımıza çıkar. Arnavutçanın Geg ve Tosk diyalektleri aynı zamanda belirli bölgelerde karakteristik özellikler taşıyan ağızlara ayrılırlar. Arnavutluk sınırlarının ötesinde konuşulan ve yazılan diyalektlerin de birbirlerinden belirli özellikler bağlamında farklılık gösteren ağızları bulunur. Bu bağlamda hem ana diyalektlerin hem de ağızlarının geniş bir coğrafyada fonetik, morfolojik ve leksikolojik açılardan birçok farklılıkları ile karşılaşılır. Geg ve Tosk diyalektleri arasında en belirgin ve en çok sayıda değişim veya farklılaşma fonetik yapıdadır. Diyalektlerin kendilerine özgü karakteristik yapılarının yanı sıra zaman içinde kimi iç kimi dış, siyasi, coğrafi, sosyal ve kültürel çok değişkenli etkenlerden dolayı fonetik yapıların birbirlerinden farklılaştığı görülmektedir. Standart Arnavutça ise yüzyıllar boyunca birbirlerinden ayrışan diyalektleri ortak bir yazım dili ile buluşturmuştur. Ancak diyalektler üstü çatı bir dil oluşturması gereken standart Arnavutça, Tosk diyalektinin dil özelliklerini Geg diyalektine göre sayıca daha fazla kopyalamıştır. Bu çalışma Geg ve Tosk diyalektlerinin genel hatlarıyla ayrışan fonetik yapılarını birbirleriyle karşılaştırarak standart Arnavutçadaki güncel yerlerini tespit etmeyi ve incelemeyi amaçlamaktadır.
Keywords : Standart Arnavutça, Geg Diyalekti, Tosk Diyalekti, Karşılaştırmalı Dil Bilimi

ORIGINAL ARTICLE URL