Gangra Metropoliti Petrus ve Diofizit Eğilimleri

Authors : Murat Kaya

Pages : 235-254

Doi:10.51490/oksident.1736989

View : 95 | Download : 117

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Hıristiyanlığın erken dönemlerinden itibaren Gangra (Çankırı) şehri bulunduğu lokasyon itibarıyla Hıristiyanlığın Paflagonya’daki en işlek ve etkin merkezlerinden biri olmuştur. Bölgede henüz bir kilise dahi kurulmamışken, çok sayıda misyoner bu şehirden geçmiş ve bölgede göç hâlinde bulunan Hıristiyanların dışında, sabit Hıristiyan nüfusu giderek artmıştır. Dolayısıyla, zaman içerisinde burada bir kilise kurulması gerekliliği doğmuş ve Gangra Kilisesi kurulmuştur. Bu noktada Gangra Kilisesi’nin tam olarak ne zaman kurulduğuna dair kesin bir kaynak bulunmamakla birlikte, üçüncü yüzyılda varlık gösterdiği bilinmektedir. Özellikle dördüncü yüzyılın ortalarından itibaren bağımsız bir kilise olarak daha sık anıldığı ve kaynaklarda müstakil bir piskoposluk olarak yer aldığı görülmektedir. Dördüncü yüzyıldan beşinci yüzyılın ortalarına kadar toplanan Hıristiyanlık tarihinin önemli konsillerinde, Gangra Metropolitliği’ni temsilen katılan piskopos ve metropolitlerin sayısında artış gözlenmektedir. Benzer şekilde, Gangra Kilisesi’nin “metropolitlik” merkezi olarak kabul edilmesi ve piskoposunun metropolit unvanını almasıyla birlikte, beşinci yüzyılda kilise yapısı içindeki etkisini ve nüfuzunu artırdığı anlaşılmaktadır. Klasik literatürdeki referanslar incelendiğinde, Gangra Kilisesi’nin adı, en çok Petrus isimli bir piskoposla birlikte anılmaktadır. Öyle ki Petrus, 451 yılında toplanan Khalkedon (Kadıköy) Konsili’ne bizzat katılmış ve yalnızca Gangra Kilisesi’ni değil, çevredeki bazı piskoposlukları da temsil etmiştir. Nitekim Khalkedon Konsili oturum tutanaklarına göre, Gangra Metropoliti’nin, kendi himayesinde bulunan ya da bulunmayan Dadybra Piskoposu Polychronius ve Sora Piskoposu Theodorus gibi bazı komşu piskoposlar adına oy kullandığı veya imza attığı görülmektedir. Ancak böylesine önemli bir konsile katılmış olan bu metropolit hakkında literatürdeki bilgilerin sınırlı olması Petrus özelinde bir çalışma yapılması gereğini doğurmuştur. Dolayısıyla bu çalışmada, Gangra Metropoliti Petrus’un kimliği, ne zaman ve kim tarafından atandığı gibi sorulara odaklanılmış; ayrıca 451 yılında toplanan Khalkedon Konsili’ndeki tutumları incelenerek teolojik görüşlerine dair bazı çıkarımlar sunulmuştur. Çalışmanın sonucunda, Petrus’un dönemin Konstantinopolis Patriği Proclus tarafından atandığı ve Ancyra Piskoposu Eusebius tarafından takdis edildiği anlaşılmıştır. Çalışmanın en temel kaynakları arasında yer alan Khalkedon Konsili tutanakları ve bazı kilise kroniklerinden Petrus’un teolojik eğilimleri hakkında ipucu vermesi açısından bilhassa bahsedilmiştir. I. ve II. Efes Konsili’nde mahkûm edilen bazı din adamlarının mahkûmiyetlerinin Khalkedon Konsili’nin ilgili oturumlarında yeniden ele alındığı ve Petrus’un bu kişileri aklama eğilimi gösterdiği özellikle vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Khalkedon Konsili’ndeki tutumu dikkate alındığında Petrus’un, kesin olmamakla birlikte, diofizit anlayışa daha yakın bir duruş sergilediği sonucuna varmak kaçınılmaz görünmektedir.
Keywords : Dinler Tarihi, Hıristiyanlık, Çankırı, Gangra Metropolitliği, Gangra Kilisesi, Gangra Metropoliti Petrus

ORIGINAL ARTICLE URL