İsrailoğulları’nın Üstünlüğü Özelinde Kur’an’da Lütuf ve Üstünlük İfade Eden Başlıca Kelimelerin Anlam Alanı

Authors : Bedriye Özçelik Yılmaz

Pages : 375-399

Doi:10.51490/oksident.1792616

View : 131 | Download : 208

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale toplumlar arasında ötekileştiren ayrımlara yol açan üstünlük algısını problem edinerek üstünlüğün mahiyetini sorgulamakta, tafdîl, tekrîm ve ulüv’ün Kur’an’daki anlamlarını, bağlamlarıyla analiz etmektedir. Çalışma, soya dayalı veya şartsız bir üstünlük anlayışının Kur’an’da ve önceki vahiylerde olmadığını iddia etmektedir. Kaynakları Kur’an, Tanah, klasik dönem Kur’an lügat ve tefsirleri olan çalışma, bağlamsal metin analizi ve metinlerarası analiz yöntemlerini kullanmaktadır. Bağlamsallık, Kur’an ayetlerinin dış ve iç bağlamlarını ifade etmektedir. Dış bağlam ile ayetlerin tarihsel bağlamları; iç bağlam ile incelenen ayetlerin, benzer şartlarda nazil olan ve Kur’an tertibinde öncesi-sonrasında bulunan (siyâkı-sibâkı) ayetlerle, ayrıca konusu-mesajı itibariyle Kur’an’ın iç bütünlüğü içerisinde okunup anlaşılması kastedilmiştir. Literatürde, konunun bu özgün çerçeve ve yöntemle bütüncül ele alındığı bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu yönüyle çalışma literatüre katkı sunmayı hedeflemektedir. Çalışma özellikle Yahudiliğin kendini üzerine inşa ettiği “seçilmişlik-üstünlük” anlayışını problem edinmiş ve İsrailoğullarının tafdîlini bildiren Kur’an ayetleriyle yorumlarına odaklanmıştır. Kur’an’ın Mekke orta dönemi sonrasında nazil olan iki ve Medine ilk yıllarında nazil olan iki, toplam dört ayetinde İsrailoğullarının âlemlere tafdîl edildikleri (üstün kılındıkları!) haber verilmiştir. Mekke orta dönemi sonrası nazil olan bir ayetinde de âlemlere tercih edildikleri (seçildikleri) haber verilmiştir. Kur’an, nüzûlünde Hz. Muhammed’e inananları, ayrıca Mekke müşrikleri ve Hicaz Yahudilerini muhatap almıştır. Onların hafızalarında veya yazıtlarındaki tarihî bilgilere, onları gerek tasdik gerekse tashih ederek, atıflar yapmıştır. Erken dönem tefsirleri bu atıfları tefsir edip yorumlamıştır. Buna göre İsrailoğullarının âlemlere tafdîli onların kendilerine peygamber ve kitap gönderildiği dönemlerde tevhidi kabul etmekle etraflarındaki putperest topluluklar arasından seçilip desteklenmeleri anlamına gelmektedir. Gerek Tevrat gerekse Kur’an’a göre seçilme-desteklenme, bir lütuftur ve onlar sorumluluğunu üstlendikleri dine uymadıkları durumlarda lütuf yerine bozgun ve yıkımla karşılaşmışlardır. Çalışmada tafdîlin ağırlıklı olarak Allah’ın lütuf verişini; tekrîmin lütfuyla birlikte değer verişini, ulüvvün ise üstünlüğü; ayrıca tekrîm ve ulüvün iyi işler yapan müminlerin Allah nezdinde ve insanlar arasındaki üstünlüklerini ifade ettiği ortaya konulmuştur. Kur’an ve Tevrat’ın bağlamsal okunması, İsrailoğullarının (Yahudilerin) yaratılıştan, şartsız ve ilanihaye “üstün/seçilmiş” olduğu anlayışının bir yanılsama olduğunu ortaya koymaktadır. Kısaca gerek Kur’an’da gerekse Tevrat’ta insanların Allah nezdindeki veya birbirleri arasındaki üstünlüklerinin Allah’a iman etmek ve samimiyetle iyi eylemler yapmak gibi insan hayatında değişkenlik gösterebilen unsurlara bağlandığı gözlenebilmektedir.
Keywords : Tefsir, Bağlam, Üstünlük, Lütuf, İsrailoğulları

ORIGINAL ARTICLE URL