Kars Müzesi’nde Sergilenen Orta Çağ Sırlı Seramikleri Üzerine Bir Değerlendirme

Authors : Gonca Papuccu, Muhammet Arslan

Pages : 62-82

Doi:10.47571/sanatyorum.1616722

View : 71 | Download : 133

Publication Date : 2025-09-24

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada Kars Müzesi’nde sergilenen Orta Çağ’a ait bir grup sırlı seramik ele alınmıştır. Bu eserler 1965-1966 yıllarında Ani Örenyeri kazılarından çıkarılmış olan sırlı seramikler ile 1967 yılında Paşaçayırı ve merkez ilçede inşa edilecek olan 30 Ekim Ortaokulu’nun temel kazısı sırasında çıkarılmış eserlerden oluşmaktadır. Orta Çağ’da Anadolu seramik sanatının erken örneklerinden oluşan bu eserler genel olarak 11-13. yüzyılda bölgede yaşamış olan Bagratlı, Bizans, Büyük Selçuklu ve Gürcü dönemine tarihlendirilmektedir. Kâse, tabak, çanak, testi ve matara gibi farklı türden oluşan bu eserlerin sadece bazıları daha önce Ani seramikleri kapsamında ve Selçuklu seramikleri adlı çalışmada bezeme ve kompozisyon açısından değerlendirilmiştir. Bu çalışmada ise teşhir bölümündeki mutfak kaplarından oluşan sırlı seramiklerin tamamı ele alınmıştır. Eserlerin, müzede kayıtlı olan envanter bilgileri doğrultusunda müzeye geliş tarihleri ve yerleri belirlenmiştir. Eserler tekniklerine göre gruplandırılarak hamur, form ve süsleme özellikleri bakımından değerlendirilmiş form ve desen çizmleri yapılmıştır. Eserler sahip oldukları özellikler doğrultusunda Bagratlı, Bizans, Gürcü, Büyük Selçuklu, Anadolu Selçulu dönemi ve çevre kültürler olan İran ve Suriye örnekleri karşılaştırılarak benzer farklı özellikleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Kars Müzesi’nde sergilenen bu eserlerden sgraffito, slip ve terk renk sırlı seramikler, Bagratlı, Bizans, Gürcü, Büyük Selçuklu ve Anadolu’da yaygın olarak üretilmekteyken İran’da Büyük Selçuklu’nun seramik sanatında zirve yaptığı lüster tekniği ile yine İran, Suriye (Rakka) ve Anadoluda İslam ustaları tarafından üretildiği bilinen turkuaz sıraltı tekniğindeki örneklere Bagraftlı, Bizans ve Gürcü dönemi seramiklerinde pek fazla rastlanmamaktadır. İran’da İslam ustaları sırlı seramik sanatını geliştirerek çok kısa sürede sır tekniklerinin önemli buluşlarını ortaya koyarken, belirli teknikler dışına çıkamamış ve kendine has bir teknik geliştiremediği gibi İslam seramik sanatının da etkisinde kalmış olan Bagratlı, Gürcü ve Bizans seramik sanatı Büyük Selçuklu seramik sanatının gerisinde kalmıştır. Ayrıca bahsedilen kültürlerin şehirde yaşadıkları süreç, şehrin ekonomik ve ticari durumu da değerlendirildiğinde Kars Müzesi’nde sergilenen sırlı sereamiklerin birçoğunun Büyük Selçuklu dönemine ait olduğu söylenebilir.
Keywords : Kars Müzesi, Ani, Büyük Selçuklu, seramik, sır.

ORIGINAL ARTICLE URL