Arkaik Bilincin Zaman Algısı: Er Sogotoh Destanı'nda Zamanın İnşası

Authors : Zeynep Seleme Alfeel, Meriç Harmancı
Pages : 23-40
Doi:10.70916/buefd.1817025
View : 43 | Download : 45
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Arkaik toplumlarda zaman, modern toplumlarda olduğu gibi ölçülen ve çizgisel biçimde ilerleyen bir kavramdan ziyade doğayla, ritüelle ve kutsallıkla iç içe deneyimlenen bir olgudur. Yakut (Saha) kültürüne ait Er Sogotoh Destanı, bu arkaik zaman bilincini yansıtan önemli bir mirastır. Çalışmanın odağını, Yakut destan geleneğinin önde gelen eserlerinden Er Sogotoh Destanı’nda zaman kavramının işlenişi oluşturmaktadır. Araştırmada; destanda yer alan mevsim geçişleri, mitsel zaman, doğal-kültürel zaman, döngüsel-çizgisel zaman, kutsal zaman gibi unsurlar incelenerek metnin anlam dünyasının zenginliği ortaya konulacaktır. Destanda zaman kavramı farklı yönleriyle karşımıza çıkar. Zaman kimi bölümlerde açık ifadelerle, kimi bölümlerde ise örtük göndermeler aracılığıyla kullanılarak olay akışı oluşturulur. Bununla birlikte destandaki zaman, yalnızca olayların sıralanmasını sağlayan bir unsur değil; evrenin düzenini kuran temel yapısal bir öğe olarak da işlev görür. Zaman ifadelerinin kullanım biçimlerinin belirlenmesi, destan evreninin gerçek dünya ve diğer anlatı türleriyle benzerliklerini ve farklılıklarını ortaya koyması bakımından önem taşımaktadır. Çalışmada, zaman olgusunun destandaki kullanım sürekliliği ve olay örgüsüne katkısı analiz edilecek ve zaman ile mekân arasındaki ilişki üzerinden destanın mitolojik temellerine dair değerlendirmeler yapılacaktır. Üst, orta ve alt dünya arasındaki bağlantıların zaman kavramı ekseninde nasıl kurulduğu incelenerek, mitolojik yapının eserde nasıl bütüncül bir şekilde işlendiği gösterilecektir. Metin merkezli yürütülecek bu çalışmada, Prof. Dr. Metin Ergun tarafından hazırlanan Er Sogotoh Destanı isimli kitapta yer alan destan metni üzerinden analitik bir inceleme yapılacaktır.
Keywords : Er Sogotoh Destanı, zaman, kültürel zaman, doğal zaman, mitsel zaman.

ORIGINAL ARTICLE URL