Avrupa Birliği Ülkelerinde Davranışsal Risk Faktörleri Bağlamında Sağlık Sistemi Etkinliği

Authors : Ferda Işıkçelik
Pages : 2088-2118
Doi:10.21441/sosyalguvence.1841449
View : 69 | Download : 164
Publication Date : 2026-01-09
Article Type : Research Paper
Abstract :Araştırmanın amacı, Avrupa Birliği’ne üye ve aday ülkelerde sağlık sistemlerinin etkinliğini, bireylerin sağlık davranışları göstergeleri kapsamında değerlendirmek ve davranışsal risk faktörlerinin sağlık çıktıları üzerindeki etkilerini incelemektir. Ülkelerin etkinliği Veri Zarflama Analizi ile ölçülmüş; etkinlik skorları ikinci aşamada Tobit regresyon modeli kullanılarak analiz edilmiş ve davranışsal belirleyicilerin teknik etkinlik üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Araştırmanın evrenini Avrupa Birliği’ne üye veya aday olan 28 ülke oluşturmaktadır. Araştırmada kullanılan girdi değişkenleri, davranışsal risk faktörlerinden fiziksel hareketsizlik, şekerli içecek tüketim sıklığı, tütün kullanım oranı, alkol tüketimi ve aşırı kilolu bireylerin oranıdır. Çıktı değişkenleri ise sağlıklı yaşam beklentisi ve algılanan sağlık statüsü (iyi veya çok iyi) göstergeleridir. Araştırma dönemi, en güncel istatistiklere ulaşılabilen 2023 yılı olarak belirlenmiştir. Analiz sonuçları, Avusturya, Belçika, Kıbrıs, Danimarka, Estonya, Finlandiya, Fransa, Yunanistan, İrlanda, İtalya, Malta, Romanya, Slovakya, İsveç ve Türkiye’nin etkin; Bulgaristan, Hırvatistan, Çekya, Almanya, Macaristan, Letonya, Litvanya, Lüksemburg, Polonya, Portekiz, Sırbistan, Slovenya ve İspanya’nın ise etkin olmadığını göstermektedir. Etkin olmayan ülkelerin teknik etkinliğe ulaşabilmeleri için özellikle tütün kullanımı, şekerli içecek tüketimi ve alkol tüketimi başta olmak üzere davranışsal risk faktörlerinde iyileştirme yapmaları gerektiği tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, etkinlik skorları ile tüm davranışsal risk faktörleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ve olumsuz yönde ilişkiler saptanmıştır. Ülkelerin sağlık sistemi etkinliklerini artırabilmeleri için ulusal düzeyde davranışsal risk faktörlerini azaltmaya yönelik bütüncül halk sağlığı müdahaleleri geliştirmeleri önerilmektedir. Sağlıklı yaşamı teşvik eden toplum temelli programların yaygınlaştırılması, sağlık çıktılarının iyileşmesine ve teknik etkinliğin artmasına katkı sağlayacaktır.
Keywords : Davranışsal Belirleyici, Etkinlik, Risk Faktörleri, Sağlık, Veri Zarflama Analizi.

ORIGINAL ARTICLE URL