Sporcuların Afet Tehdidine Karşı Afet Bilinci Algı Düzeyleri ve Psikolojik Hazırlıklarının İncelenmesi

Authors : Cemal Özman, Özlem Ekizoğlu
Pages : 239-258
Doi:10.53025/sportive.1713071
View : 74 | Download : 83
Publication Date : 2025-09-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu araştırma, aktif olarak spor yapan bireylerin afet bilinci algı düzeyleri ile afet tehdidine yönelik psikolojik hazırlık durumlarını çeşitli demografik değişkenler açısından incelemeyi ve bu iki değişken arasındaki ilişkiyi ortaya koymayı amaçlamaktadır. Günümüz dünyasında artan doğal afet riskleri karşısında bireylerin yalnızca fiziksel değil, bilişsel ve psikososyal yönden de hazırlıklı olmaları gerekmektedir. Özellikle sporcular gibi toplumda rol model olabilecek bireylerin afet farkındalığı ve psikolojik dayanıklılık düzeylerinin belirlenmesi, afet yönetimi süreçlerinin birey temelli planlanması açısından önem arz etmektedir. Bu doğrultuda çalışmada nicel araştırma yöntemi kullanılmış ve ilişkisel tarama modeli benimsenmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak Dikmenli ve arkadaşları (2018) tarafından geliştirilen “Afet Bilinci Algı Ölçeği” ile Türkdoğan Görgün ve arkadaşları (2023) tarafından Türkçeye uyarlanan “Afet Tehdidi İçin Psikolojik Hazırlık Ölçeği” kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemini, Erzincan ilinde ikamet eden ve aktif olarak spor yapan 385 gönüllü birey oluşturmaktadır. Verilerin analizinde SPSS 26 programı aracılığıyla bağımsız örneklem t testi, Pearson korelasyon ve doğrusal regresyon analizleri gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulgularına göre, katılımcıların %79,7’si yaşamında en az bir kez doğal afet deneyimi yaşamış, %22,9’u afet sırasında bir yakınını kaybetmiş, %36,6’sı afet eğitimi almış ve %15,1’i AFAD gönüllüsü olarak görev yapmıştır. Afet deneyimi, afet sırasında yakın kaybı ve afet eğitimi alma gibi deneyimlerin, bireylerin afet bilinci düzeyini ve psikolojik hazırlık kapasitelerini anlamlı şekilde artırdığı tespit edilmiştir. Cinsiyet değişkeni afet bilinci düzeylerinde anlamlı bir fark yaratmazken, erkek bireylerin duygusal ve psikolojik tepkileri yönetme becerilerinin; kadın bireylerin ise sosyal çevreyi yönetme becerilerinin daha yüksek olduğu görülmüştür. Yaş değişkeni bağlamında, 21-23 yaş aralığındaki bireylerin afet bilinci ve psikolojik hazırlık düzeylerinin diğer yaş gruplarına kıyasla daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Eğitim düzeyi ve spor branşı türü açısından ise anlamlı farklılıklar gözlenmemiştir. Bu durum, afet bilincinin ve psikolojik hazırlığın yalnızca bilişsel düzeyde değil, yaşamsal deneyimler ve duygusal farkındalıkla şekillendiğini göstermektedir. Yapılan korelasyon analizleri sonucunda, afet bilinci ile psikolojik hazırlık arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır. Doğrusal regresyon analizi sonuçları, afet bilincinde meydana gelen her bir birimlik artışın, psikolojik hazırlık düzeyinde 0,413 birimlik artışa neden olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, afet bilinci değişkeni, psikolojik hazırlık düzeyindeki varyansın %29’unu açıklamaktadır. Bu bulgular, afet bilincinin yalnızca bilgi düzeyini değil, aynı zamanda bireyin duygusal düzenleme kapasitesi, çevresel farkındalığı ve davranışsal tepkilerini de etkileyen bütüncül bir değişken olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, araştırma bulguları, sporcuların afetlere yönelik hazırlık düzeylerinin yalnızca bireysel güvenlik değil, aynı zamanda toplumsal dayanıklılık açısından da stratejik bir unsur olduğunu ortaya koymaktadır. Bu kapsamda, sporculara yönelik bütüncül afet eğitimi programlarının, sadece bilgi aktarımı değil, psikososyal becerileri destekleyen içeriklerle tasarlanması gerekmektedir. Özellikle afet deneyimi yaşamamış bireylerde yanlış afet bilinci ve düşük hazırlık düzeyleri göz önünde bulundurularak, bu tür programların yaygınlaştırılması, afet sonrası bireysel toparlanma ve sosyal dayanıklılığın güçlendirilmesi açısından kritik öneme sahiptir.
Keywords : Afet Tehdidi, Afet Bilinci Algısı, Psikolojik Hazırlık, Sporcular

ORIGINAL ARTICLE URL