Yeni Dinî Hareketler ve Tasavvuf: Karşılaştırmalı Bir Analiz
Authors : Emre Can Çoldaş, Mehmet Yıldız, Mehmet Fatih Öztürk
Pages : 69-98
Doi:10.46231/sufiyye.1761191
View : 292 | Download : 370
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu çalışma, modern dönemde özellikle Batı’da sekülerleşme, küreselleşme ve bireyselleşmenin etkisiyle belirginleşen yeni dinî hareketler ile Sünnî tasavvuf geleneği arasındaki ilişkiyi, literatürde zaman zaman dile getirilen benzerlik iddiaları ekseninde kavramsal ve karşılaştırmalı bir yaklaşımla ele almaktadır. Araştırma, yeni dinî hareketlerin ortaya çıkışını hazırlayan sosyokültürel zemini dikkate alırken karşılaştırmayı tekil örnekler üzerinden değil, bu hareketlerin genel karakteristikleri üzerinden kurmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda yeni dinî hareketlerde öne çıkan karizmatik liderlik, kurtuluş öğretisi, sezgisel bilgi vurgusu ve senkretik/eklektik yapı gibi özelliklerin; tasavvufta görülen şeyh–mürid ilişkisi, nefis tezkiyesi ve bâtınî tecrübe gibi unsurlarla bazı şekilsel benzerlikler taşıdığı kabul edilmektedir. Bununla birlikte analiz, söz konusu benzerliklerin daha çok görünüş düzeyinde kaldığını ve teolojik dayanaklar, yöntem, amaç ve normatif çerçeve bakımından iki yapı arasında belirgin ayrışmalar bulunduğunu göstermektedir. Tasavvuf, İslâmî kaynaklara bağlı, ibadet–ilim–ahlâk ekseninde nefsi ıslahı ve Allah’a yakınlaşmayı hedefleyen normatif bir manevî disiplin olarak konumlanmaktadır. Buna karşılık yeni dinî hareketler, çoğu zaman bireysel tatmin ve başarı odaklı söylemler geliştiren, farklı inanç ve pratikleri eklektik biçimde bir araya getirebilen ve seküler eğilimler taşıyabilen yapılardır. Bu nedenle tasavvufun yeni dinî hareketler bağlamında değerlendirilmesi kavramsal açıdan sorunlu görünmektedir. Ayrıca çalışma, popüler kültür içinde “tasavvufî” bir dil ve sembolizm kullanan yeni oluşumların Sünnî tasavvuf geleneğiyle özdeşleştirilmesinin kavramsal karışıklığa yol açabileceğini vurgulamakta; tasavvufun tarihsel ve normatif çerçevesinin korunması gerektiğine işaret etmektedir.Keywords : Tasavvuf, Yeni Dinî Hareketler, Ezoterizm, Yeni Çağ, Mistisizm
ORIGINAL ARTICLE URL