Tevhid-i Tedrisat Kanunuyla Bazı Yabancı Okulların Kapatılması Nedeniyle Türk Hükûmetine Yapılan Diplomatik Baskılar

Authors : Şaban Ortak

Pages : 163-205

View : 48 | Download : 58

Publication Date : 2025-07-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Yabancı okullar ya da misyoner okulları, Osmanlı yönetiminin verdiği kapitülasyonlar çerçevesinde açılmışlardır. Bu okullar ürerinde Osmanlı Devleti\\\'nin denetleme yetkisi bulunmaktaydı. Ancak devletin siyasi gücünün zayıfladığı dönemde bu okullar üzerindeki denetimin layıkıyla yapılamadığı görülmektedir. Yabancı okulların, Osmanlı Devleti\\\'nin dağılma dönemindeki azınlık isyanlarındaki rolleri yadsınamaz bir gerçektir. Milli Mücadele döneminde de bu zararlı faaliyetler devam ettiği için yeni kurulmakta olan Türkiye Hükûmetinin bazı tedbirler almasını zorunlu kılmıştır. Maarif Vekâleti, azınlık ve yabancı okulları kontrol altına alabilmek için bazı kararları (Türkçe, Tarih derslerinin Türk öğretmenler tarafından verilmesi, dini propagandanın yasaklanması, müfredat programı ve ders kitaplarının Maarif Vekâletine onaylatılması, öğrencilerin dini ayinlere katılıma zorlanmaması vs. ) yürürlüğe koymuştur. Maarif Vekâletinin yayımlamış olduğu genelgelere uymayan yabancı okullar kapatılmaya başlanmıştır (7 Nisan 1924). İngiliz, Fransız, İtalyan ve Amerikan yetkililer Türk Hükûmeti nezdinde okulların kapatılmaması için girişimlerde bulunmuşlardır. Türk Hükûmetinin dirayetli duruşu karşısında bu devletler geri adım atmışlardır. Kapatılan okullardan bazıları, Maarif Vekâletinin getirdiği yasal düzenlemelere uymayı yazılı olarak taahhüt edince tekrar açılmasına müsaade edilmiştir. Bu çalışmada; Tevhid-i Tedrisat Kanunu öncesi ve sonrasında yabancı okulların denetim alınmasına dair alın kararlar ve yapılan uygulamalar, Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivi, süreli yayınlar, ana kaynak ve araştırma eserlerden yararlanılarak ele alınacak ve tarihi süreç değerlendirilecektir.
Keywords : Tevhid-i Tedrisat Kanunu, Yabancı okullar, misyoner okulları, Lozan Antlaşması, Diplomatik Baskı.

ORIGINAL ARTICLE URL