Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinin İnsan Tasavvuru ve Eğitim Felsefesi Bağlamında İncelenmesi

Authors : Ozan Aslan Doğan, Yavuz Erişen, Bülent Alcı

Pages : 1-19

Doi:10.52105/temelegitim.1814209

View : 262 | Download : 559

Publication Date : 2025-12-29

Article Type : Research Paper

Abstract :İnsan, biyolojik varoluşuyla dünyaya geldiğinde, yaşamını sürdürebilmek ve toplumsal bir birey olabilmek için gerekli bilgi, beceri ve tutumlara sahip değildir. Bu nedenle bireyin hem kendini gerçekleştirebilmesi hem de toplumla uyum içinde yaşayabilmesi, sistematik bir öğrenme sürecini zorunlu kılar. Eğitim, bu süreci düzenleyen en temel toplumsal kurumdur. Bireyin gelişimini sağlamanın ötesinde, toplumsal yapının sürekliliğini ve dönüşümünü mümkün kılan kamusal bir işlev üstlenir. Bu yönüyle eğitim, modern devletlerin temel politika alanlarından biri olarak görülmektedir. Devletin eğitime yön vermesi ve süreci biçimlendirmesi genellikle ulusal düzeyde geliştirilen öğretim programları aracılığıyla gerçekleşir. Bu programlar, kamusal kurumlarda yürütülen öğretim faaliyetlerinin temel çerçevesini oluşturur. Eğitim aynı zamanda insanı özne olarak ele alan bir disiplindir. Bu nedenle eğitimin merkezinde insanın yer alması ve bir “insan tasavvuru” çerçevesinde anlamlandırılması gerekir. İnsan tasavvuru meselesi gündeme geldiğinde ise, eğitime yön veren temel dayanak olarak eğitim felsefesi devreye girer. Bu bağlamda bu çalışmanın amacı, 2024 yılında uygulamaya konulan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde (TYMM) yer alan insan tasavvuru anlayışını eğitim felsefeleri bağlamında incelemektir. Araştırma, nitel bir yaklaşımla doküman analizi yöntemi kullanılarak yürütülmüştür. Araştırma bulgularına göre TYMM’de insan tasavvuru oluşturulurken tekil bir eğitim felsefesinden ziyade çoğulcu bir yaklaşım benimsenmiştir. Modelde farklı felsefi yönelimlerin belirli unsurları bir araya getirilmiş, uygun görülen noktalarda sentezlenmiştir. Hatta bazı durumlarda mevcut literatürde sınırlı biçimde tartışılan özgün yaklaşımların geliştirildiği görülmüştür. Modele göre insan, öncelikle “yetkin ve erdemli bir birey” olmalıdır. Yetkinlik ve erdemlilik düşüncesinin tarihsel birikim içinde temellendirilmesi, realizmin etkisini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte model, bireyin aktif öğrenen olarak konumlandırıldığı, çağın gerektirdiği becerilerin kazandırılmasını hedefleyen yapılandırmacı ve pragmatist bir yönelim de taşımaktadır. Ayrıca erdem kavramının dini referanslarla temellendirilmesi, İslam felsefesi ve pedagojisine yakın bir yaklaşımı yansıtmaktadır. Modelin insan anlayışı, Dewey, Nurettin Topçu, Takiyettin Mengüşoğlu, Platon, Farabi, Gazali ve Aristoteles gibi düşünürlerin görüşlerinden beslenmiştir. Sonuç olarak TYMM, ontolojik, epistemolojik ve aksiyolojik bütünlüğü esas alan bir insan tasavvuru geliştirmiş; bu tasavvuru “Erdem–Değer–Eylem Çerçevesi” altında özgün bir kavramsallaştırmaya dönüştürmüştür. Modelin bütüncül insan yetiştirme amacı ise hem insan felsefesi hem de İslam felsefesinin derin etkilerini yansıtmaktadır.
Keywords : Eğitim, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, İnsan, İnsan Tasavvuru, Öğretim Programı, Eğitim Felsefesi

ORIGINAL ARTICLE URL