Fıkhın Hayatı Belirleme Mücadelesinin Sembol ama Bahtsız İsmi: MECELLE-İ AHKÂM-I ADLİYYE

Authors : Ahmet Yaman
Pages : 576-589
View : 100 | Download : 725
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Other Papers
Abstract :Fıkıh tarihinin dönüm noktalarından biri olan Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, sadece fıkhın kanunlaştırılması çalışmalarının bir ürünü değil, aynı zamanda, Osmanlı Devleti’nde fıkhın varlığını sürdürme mücadelesinin de bir sembolüdür. Tanzimat ile birlikte başlayan resepsiyon sürecinde, Fransız Medeni Kanununun tercüme edilerek benimsenmesi yönünde devlet içinde güçlü bir yönelim oluşmuş; bu bağlamda etkili bir ikna süreci yürütülmüştür. Ancak Ahmet Cevdet Paşa’nın öncülüğünde şekillenen bir başka yaklaşım, fıkıh mirasına dayalı bir kanunlaştırma projesini gündemde tutmaya çalışmıştır. İşte bu mücadelenin ürünü olan Mecelle, Batı hukukunun benimsenmesine yönelik baskılara karşı, Hanefî mezhebi esas alınarak hazırlanan bir kanun olarak, fıkhın toplumsal düzeni belirleme gücünü bir süre daha muhafaza etmesini sağlamıştır. Bununla birlikte, Mecelle’nin hazırlanma, yayımlanma ve uygulanma süreçleri çeşitli zorluklar ve talihsizliklerle karşı karşıya kalmıştır. Bürokratik engeller, yeterli siyasî desteğin sağlanamaması, rekabetten veya taassuptan kaynaklanan ulema muhalefeti, basım sürecindeki teknik hatalar ve sonrasında transliterasyon yanlışlıkları, bu talihsizliklerin başlıcaları arasında yer almıştır. Bu makale, ana hatlarıyla söz konusu talihsizliklere değinmekte ve bu arada çağdaş literatürde dile getirilen, Mecelle’nin fıkhın sivil karakterini zayıflattığı veya fıkhî üretimi sona erdirdiği yönündeki iddialara karşı, onun fıkıh geleneğinden bir epistemik kopuşu temsil etmediğini; bilakis, fıkha yönelik tasfiye girişimlerine rağmen onun varlığını sürdürmesine ve fıkhî üretimin sürekliliğini temin etmeye yönelen çabaların başarıya ulaşmış somut bir sonucu olduğunu savunmaktadır.
Keywords : Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, Fıkıh, Ahmet Cevdet Paşa, Osmanlı Devleti, Medeni Kanun, Napolyon Kanunları

ORIGINAL ARTICLE URL