EPİGENETİK VE YAŞLANMA
Authors : Aslıhan Kizil, Mehmet Emir Çetin, Yusuf Ceylan
Pages : 387-401
Doi:10.55930/jonas.1725312
View : 85 | Download : 187
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Review Paper
Abstract :Yaşlanma; genetik, çevresel ve rastlantısal faktörlerin etkileşimiyle ortaya çıkan, hücresel işlevlerin bozulması ve organizmanın genel performansının azalmasıyla karakterize edilen karmaşık bir süreçtir. Son yıllarda yapılan çalışmalar, epigenetik değişimlerin yaşlanma sürecinde rol oynadığını göstermektedir. DNA dizisini değiştirmeden gen ekspresyonunu düzenleyen epigenetik mekanizmalar, kromatin yapısını ve transkripsiyonel aktiviteyi şekillendirerek yaşlanmada kritik bir rol oynamaktadır. DNA metilasyonu, histon modifikasyonları ve kromatin yeniden düzenlenmesi gibi temel epigenetik mekanizmalar, yaşa bağlı gen ekspresyon değişikliklerine ve genomik stabilite kaybına katkıda bulunmaktadır. Çevresel stres, beslenme, kalori kısıtlaması ve yaşam tarzı değişiklikleri, epigenetik yaşlanma üzerinde doğrudan etki gösterebilmektedir. Model organizmalarla yapılan çalışmalarda, kalori kısıtlamasının epigenetik değişiklikleri düzenleyerek ömrü uzattığı gösterilmiştir. Drosophila ve C. elegans gibi organizmalarda yapılan deneyler, genetik yollar ve epigenetik modifikasyonların yaşam süresini uzatabileceğini göstermektedir. Transpozonların aktivasyonu yaşlanmada genomik kararsızlığa neden olurken, bazı genlerin bu aktiviteyi baskılayarak yaşlanmaya karşı koruma sağladığı gösterilmiştir. Ayrıca, arı kolonileri ve özdeş ikiz çalışmaları epigenetik mekanizmaların uzun ömür üzerindeki etkisini canlı şekilde ortaya koymaktadır. Özellikle “epigenetik saat” kavramı, biyolojik yaşın belirlenmesinde önemli bir gösterge haline gelmiş ve yaşam süresi ile hastalık riskleri hakkında tahmin yürütmede kullanılmaktadır. Epigenetik yaşlanma hızı, çeşitli hastalıklar ve fenotiplerle bağlantılıdır ve sigara, obezite, HIV ve nörodejeneratif hastalıklar gibi durumlarda hızlanmış yaşlanma profilleri gözlenmiştir. Son çalışmalar, kısmi epigenetik yeniden programlama ve farmakolojik ajanlar gibi hedefe yönelik müdahalelerin epigenetik yaşlanmayı yavaşlatabileceğini veya tersine çevirebileceğini ortaya koymaktadır. Yaşlanmada epigenetik mekanizmaların daha iyi anlaşılması, sağlıklı yaşlanmayı teşvik etmek ve yaşam süresini uzatmak için yeni terapötik stratejiler sunabilir.Keywords : Epigenetik, Yaşlanma, Epigenetik saat, uzun ömür
ORIGINAL ARTICLE URL