Ziya Gökalp’ın Felsefi Mirası: “Modern Türk Düşüncesinde İrade, Mefkûre ve Hürriyet”

Authors : Meltem Güler, Hasan Çelik

Pages : 61-82

Doi:10.17133/tubar.1641331

View : 171 | Download : 303

Publication Date : 2025-12-01

Article Type : Research Paper

Abstract :Modernite, siyasal kurum ve kimlik inşası süreçleriyle birlikte bir zihniyet oluşturma süreciyle de doğrudan ilişkili olduğundan, modernleşme süreçlerinde felsefi düşünceye özel bir alan açılıp açılmadığı öncelikli bir soru olmak durumundadır. Bu doğrultuda, imparatorluktan ulus-devlete geçiş sürecinde Türk modernleşmesinin, Batı’daki modernleşme süreçlerinde gösterilen felsefi düşünce sahasındaki gayretlere dikkat kesilmemesi mümkün değildir. Batı’nın Rönesans döneminde olduğu gibi, geç-Osmanlı ve erken-Cumhuriyet dönemi aydınları da modernleşme sürecinde bilimsel ve düşünsel gelişmeleri bir zaruret olarak görmüşlerdir. Bu yöneliş, aydınların toplumsal seviyede bir zihniyet dönüşümüne olan talebiyle ilişkilidir. Ziya Gökalp [1876-1924] bu süreçte, modern Türk toplumunun teorik-pratik parametrelerinin belirlenmesi ve toplumsal sorunların çözümü konusunda felsefi düşünceyi ayrıcalıklı bir konuma yerleştiren ve döneminin Türk aydınları arasında felsefeyle teması en yoğun olan isimdir. Modernleşme arayışları çerçevesinde çoğu düşünürün salt entelektüel ilgi düzeyinde yöneldiği felsefi düşünce sahasıyla hakiki ve özgün bir ilişki kuran Gökalp genellikle Durkheim’ci olarak anılsa da bu makale, Gökalp’ın herhangi bir isme indirgenemeyeceğini savunmaktadır. Gökalp, maneviyat ile toplumsal değerlerin bireysel ihtiras ve arzulara üstün gelmesi gerektiğine inanan, bu bağlamda aşkın bir değer anlayışını savunan, taklitten kaçınarak fikir mücadelesini yürüten bir düşünürdür. Bu makalede, onun mücadelesinde önemli bir yer tutan ve felsefesini karakterize eden irade, mefkûre, hürriyet kavramlarına ve bu kavramlar arasındaki bağa değinilecektir.
Keywords : Ziya Gökalp, Felsefe, İrade, mefkûre, hürriyet

ORIGINAL ARTICLE URL