FOLKLOR, ENGELLİLİK VE MİZAH BAĞLAMINDA BİR HALK DANSI: TOPAL OYUNU

Authors : Eray Alpyıldız

Pages : 297-313

Doi:10.59257/turkbilig.1595662

View : 164 | Download : 388

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :İnsanlığın çarpıcı bir olgusu olan engellilik, tıbbi anlamda zihinsel ve bedensel gerçekliğinin yanı sıra kültürel olarak yapılandırılmış bir kategoridir. Engellilik, tarih boyunca mitoloji, efsane, masal, hikaye, oyun, dans gibi pek çok türler içerisinde belirli arketiplerle anlamların inşa edildiği ve karakterlerin kurgulandığı bir olgudur. Bu açıdan olağandışı bedenlere atfedilen anlamların tarihi, insanlık kadar eski kabul edilmektedir. Bu durum ise folklor ve engellilik arasında derin ve güçlü bir ilişki olduğunu göstermektedir. Bu makalede folklor, engellilik ve mizah bağlamında bir halk dansı olan Topal Oyunu ele alınmıştır. Damgalanmış bedensel farklılıklara, bağlamsal şartlara göre bir anlam yüklenilmesinin bir yansıması olarak Topal Oyunu çeşitli açılardan çözümlenmiştir. Bu doğrultuda ilk olarak folklor ve engellilik ilişkisine dair temel yaklaşımlar açıklanmış; uluslararası ve ulusal literatür hakkında genel bilgiler verilmiştir. İkinci olarak ise dans ve taklit ilişkisi kurularak yürüme engeli olan insanların (topalların) taklidine dayanan veya adını bu nitelikten alan bazı danslar hakkında bilgiler aktarılmıştır. Makalenin çözümleme bölümünde ise Topal oyunu oyun havasının müzikal yapısı, icra tekniği, ritim ve topallık ilişkisi, dansın icra bağlamı, yapısı ve farklı yörelerdeki çeşitlemeleri açısından incelemeye ve analize tabi tutulmuştur. Farklı bir ifadeyle bir bedensel engellilik türü olan topallığın, bir halk dansı bağlamında nasıl tasvir edildiği performans-gösteri, izleyici ve işlev açısından çözümlenmiştir. Engelliliğin, eğlence amaçlı düzenlenen bir kültürel ortamda mizahın ve gülmenin nasıl aracı olduğu mizahtaki üstünlük teorisi bağlamında sorgulanmış ve açıklanmıştır. Bu bağlamda “Topal Oyunu”nun, engellilerin öz temsili olmayıp, engelliliğin -taklidine dayalı- folklorik bir tezahür veya unsur olduğu; engelliliğin de -kendi gerçekliğinin ötesinde- sosyal ve kültürel olarak inşa edilebildiği sonucuna varılmıştır.
Keywords : Folklor, Engellilik, Topallık, Topal Oyunu, Dans, Mizah

ORIGINAL ARTICLE URL