O Kİ BAĞLAMA EDATININ TÜRKİYE TÜRKÇESİ AĞIZLARINDAKİ GÖRÜNÜMÜ

Authors : Ceren Oğuz Kabadayı

Pages : 158-171

Doi:10.59257/turkbilig.1602766

View : 174 | Download : 266

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Türkçede bağlaçlaşma yollarından biri, iki unsurun bir araya gelmesidir ve hem standart dilde hem de ağızlarda bu yolla oluşan çok sayıda bağlama edatının olduğu görülmektedir. Türkiye Türkçesi ağızlarında örneklerine ve çeşitli anlamlarına rastlanan “o ki” bağlacı da bu yolla ortaya çıkmış bağlama edatlarından biridir. “O ki” bağlama edatı Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü’nde “o ki” ve “oki” şeklinde iki ayrı madde başı olarak yer almaktadır. Bu madde başları altında yapının Diyarbakır, Rize ve Kars ağızlarından derlenen “ne zaman ki” ve “mademki” anlamları yer almaktadır. “O ki” bağlama edatının unsurlarından biri olan “ki”, cümleleri birbirine bağlamakla görevli olup aynı zamanda bir isim unsuruyla birlikte ilgi cümlecikleri de kurmaktadır. Yapı içerisinde “ki” tür değiştirmezken diğer unsur olan “o” işaret zamiri ise fonksiyonunu kaybetmiştir. Bölge ağızları üzerine hazırlanan çalışmalar esas alınarak elde edilen veriler doğrultusunda “o ki” bağlama edatının “-DIğI zaman/-DığIndA”, “-DIğI için” ve “öyle (bir)” anlamlarında da kullanıldığı, ayrıca pekiştirme maksatlı “o ki dā”, “o ki ki”, “o ki o” ve “o ki ya” şekillerindeki örnekleri de tespit edilmiştir. Çalışmada birleşik yapı şeklinde oluştuğu görülen “o ki” bağlama edatının Türkiye Türkçesi ağızlarında kullanılmakta olup sözlüklerde yer almayan anlamları ve bu anlamların tespit edildiği yöre ağızlarından örnekler ortaya konulmuştur. Ayrıca iki ayrı sözcük türünün bir araya gelmesi neticesinde ortaya çıkan bu bağlama edatının oluşum süreçlerinin de üzerinde durulmuştur.
Keywords : Türkiye Türkçesi ağızları, bağlama edatı, o ki

ORIGINAL ARTICLE URL