ACÂYİBÜ’L-MAHLÛKÂT KİTAPLARINDA DEPREM

Authors : Ramazan Bardakçı, Öznur Aksakaloğlu

Pages : 22-41

Doi:10.59257/turkbilig.1610760

View : 274 | Download : 333

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Arap ve İran edebiyatlarından tercüme edilerek Türk diline kazandırılan Acâyibü’l-Mahlûkât kitapları, evrendeki her türlü varlık/şey hakkındaki bilgiyi yazıldığı dönemin bilim anlayışına göre ve belirli bir sistem çerçevesinde aktaran ansiklopedik eserlerdir. Dolayısıyla bu kitapların geniş konu yelpazeleri arasında depreme dair bilgilere de yer verilmiştir. Bu bağlamda, Acâyibü’l-Mahlûkât’larda depremin nasıl konu edildiği çalışmamızın temel araştırma alanı olarak belirlenmiştir. Çalışmamızın giriş bölümünde, öncelikle deprem hakkında genel bilgilere ve klasik Türk edebiyatının depremi konu edinen diğer eserlerine kısaca değinilmiştir. Ardından Acâyibü’l-Mahlûkât literatürünün tarihî gelişiminden söz edilmiş, devamında bu eserlerde depremin nasıl ele alındığı belirli başlıklar altında incelenmiştir. Bu çalışmada, yaklaşık beş asır boyunca kaleme alınan Acâyibü’l-Mahlûkât kitaplarının örnekleri üzerinden bu literatürde depremin nasıl tanımlandığı, hangi nedenlerle ilişkilendirildiği, nasıl algılandığı, çeşitli şehirlerde meydana gelen depremlerin tarihî gerçekliği ve deprem habercisi olarak hangi hayvanların kabul gördüğü ortaya koyulmaya çalışılacaktır. Acâyibü’l-Mahlûkât literatürünü farklı bir perspektiften ele alan bu çalışmanın, çeşitli disiplinlerde gerçekleştirilecek akademik araştırmalara katkı sunması amaçlanmıştır. Çalışma sonucunda, Acâyibü’l-Mahlûkât kitaplarında depremin dönemin ilmî ve dinî bakış açılarıyla açıklandığı, tarihî depremlerin modern şehir planlaması ve afet yönetiminde kritik bir öneme sahip olduğu ve deprem habercisi olarak kabul edilen hayvanların modern bilimsel araştırmalarla incelenmesi gerektiği tespit edilmiştir.
Keywords : Acâyibü’l-Mahlûkât kitapları, klasik Türk edebiyatı, doğal afetler, deprem.

ORIGINAL ARTICLE URL