TÂCÎZÂDE CAFER ÇELEBİ VE AHMED PAŞA’NIN MISRALARINDAN HAREKETLE DİVAN ŞİİRİNDE MA‘NÂ-YI HÂS VE RENGÎN ELFÂZA DAİR

Authors : Fatma Sabiha Kutlar Oğuz, Emrullah Yakut

Pages : 1-21

Doi:10.59257/turkbilig.1672134

View : 295 | Download : 341

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Divan edebiyatı, estetik ve poetik değerleriyle yalnızca bireysel ifade aracı değil, aynı zamanda eleştiri geleneği inşa eden bir edebiyat disiplini olarak da dikkat çeker. Özellikle şairlerin birbirlerine yönelik eleştirilerinin, bu gelenek içinde kendine özgü yeri vardır. Tâcîzâde Cafer Çelebi’nin Heves-nâme adlı mesnevisi, bu tür eleştirilerin erken örneklerinden olması bakımından önem taşır. Cafer Çelebi, eserinde Şeyhî ve Ahmed Paşa gibi dönemin büyük şairlerine yönelik eleştiriler yapmış; söz konusu eleştirilerinde onların şiir estetiğini, hayal gücünü ve özgünlüklerini sorgulamıştır. Bu bağlamda, Çelebi’nin Ahmed Paşa’nın şiirlerine ilişkin olarak dile getirdiği “ma‘nâ-yı hâs/hayâl-i hâs” eleştirisi, buna mukabil Ahmed Paşa’nın “rengîn elfâz” savunusu divan şiirinin temel poetik tartışmalarını yansıtan kavramlar olarak öne çıkmıştır. Nitekim Latîfî gibi önemli tezkire yazarlarının söz konusu eleştirileri “eleştirinin eleştirisi” bağlamında yeniden yorumlaması, divan edebiyatındaki eleştiri geleneği açısından dikkate değerdir. Bu makale, Tâcîzâde Cafer Çelebi’nin eleştirilerinde öne çıkan “hayâl-i hâs/ma‘nâ-yı hâs” gibi poetik kavramların izini sürerek Ahmed Paşa’nın kıt‘asında -muhtemelen- kendisine yönelik söz konusu eleştirilere verdiği cevabı merkeze almaktadır. Dolayısıyla çalışmada şairin sözü edilen kıt’asında dile getirdiği “rengîn elfâz” ve “hayâl-engîz” gibi kavramlar incelenecek, tartışmanın divan şiirindeki estetik anlayışa katkıları değerlendirilecektir. Ayrıca bu tartışma, dönemin poetik eleştiri anlayışıyla ilişkilendirilerek daha geniş bir çerçevede ele alınacaktır.
Keywords : Ahmed Paşa, Cafer Çelebi, rengîn elfâz, ma‘nâ-yı hâs, hayâl-i hâs, şiirsel eleştiri

ORIGINAL ARTICLE URL