BEŞ EKSENLİ KİŞİLİK ANALİZİ VE BEYAZ YAKALI ROMAN KİŞİSİ YUSUF K.

Authors : Serdar Odacı, Semanur Gönül

Pages : 496-518

Doi:10.59257/turkbilig.1813958

View : 189 | Download : 240

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Kişi, bir romanın en temel unsurudur. Romanda eylemde bulunma, olayların gidişatını belirleme, nihai sonuca ulaşma temel unsur olan kişi üzerinden gerçekleşir. Kişiler incelenirken farklı teknikler kullanılmaktadır. Bu çalışmada kişilerin incelenmesinde disiplinler arası bir yol izlenmek istendiğinden beş eksenli kişilik analizi modeli tercih edilmiştir. İki basamaklı bu modelde öncelikle “Beş Yapı Analizi” basamağı uygulanacaktır. Roman kişisinin fiziksel yapısı, geçmişi, çevresel yapısı, sosyolojik yapısı ve bilişsel yapısı incelenecektir. Bu aşamadan elde edilen verilerle ikinci basamağa geçilecektir. Beş faktörlü kişilik modelinde ana başlıklar dışadönüklük, yumuşak başlılık, öz denetim, duygusal tutarsızlık ve gelişime açıklıktır. Bu ana başlıkların altında on beş adet özel boyut bulunmaktadır. Bu model edebî eserlere uygulandığında ise roman kişilerinin davranışları arasındaki tutarlılık ve tutarsızlıkları tespit etmek olanaklı hale gelmektedir. Literatürde ofis, büro ve benzeri yerlerde çalışan roman kişilerine dair çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu çalışmanın konusu Kadir Çevik’in yazdığı Labirent romanında bir beyaz yakalı çalışan olan Yusuf K.’yı beş eksenli kişilik analizi modeline göre incelemektir. Çalışmada Yusuf K.’nın karakterizasyonu davadan önce ve davadan sonra olarak ayrılmıştır. Beş eksenli kişilik analizi modelinden elde edilen verilerle tutarlı bir karakterizasyon sergilemiştir. Olay örgüsü-karakterizasyon, ritim-karakterizasyon ilişkilerine bakıldığında karakterizasyonun roman kurgusunu sağlamlaştırdığı görülmüştür.
Keywords : Beş faktörlü kişilik analizi, beş eksenli kişilik analizi, beyaz yakalı, Kadir Çevik, Labirent.

ORIGINAL ARTICLE URL