HAKAS ÇİTǏ PÜÜR AŞİRETİ VE KÖKTÜRK AŞİNA HANEDANININ ANTROPOGONİK MİTLERİ ÜZERİNE

Authors : Nükhet Okutan Davletov, Timur Davletov

Pages : 217-230

Doi:10.20427/turkiyat.1546776

View : 99 | Download : 76

Publication Date : 2025-05-23

Article Type : Research Paper

Abstract :Türk kültüründe bir aşiretin, boyun ya da milletin doğuşunu açıklayan antropogonik mitlerde rol oynayan ve bir sembol haline gelen hayvanların en ünlüsü, Çin kaynaklarında geçen Köktürk kurttan türeme mitinin araştırmacılar tarafından en çok atıf yapılan mit olması sebebiyle kurttur. Bununla birlikte belirtilmelidir ki söz konusu mit İç Asya’da Şamanik antropogonik mitlerin yaşını ve devamlılığını gösterir niteliktedir. Bilindiği üzere Asya Hunları devrinde adları görülen Wusunlarda da benzer motiflerin yer aldığı bir mit mevcuttur. Mitin daha önce Hakas Türkolog Viktor. Y. Butanayev tarafından eski Türk motifleriyle ilişkili olduğu ifade edilen Hakas Çitǐ Püür (Yedi Börü) varyantı ise daha önce bu bağlamda bir karşılaştırmaya tabi tutulmamıştır. Hakasların Sağay boyunun Çitǐ Püür aşiretinin hafızasında hâlâ canlı olan söz konusu köken mitinin, Wusun ve Köktürk mitlerinde ortak olan savaş gibi bir zorluğun ardından hayatta kalan insan çocuk/lar ve kurtarıcı dişi kurt motiflerini içermekte olduğu görülmektedir. Çalışmada ayrıca bu motiflerin Türk kültüründeki İranî etkiler olduğuna dair yaygın görüş, on binlerce yıl önce Sibirya’dan göç eden Amerikan yerlilerindeki ortak mitler ve motiflerin takibi üzerinden ilk kez tartışılmıştır. Bu motiflerin İç Asya’daki Şamanik inançsal gelenekle açıklanması gerektiği, kurdun Semitik dinlerin kabulünden sonraki dönüşümüne Oğuz Kağan destanına ek olarak Cermen ve Slav sözlü kültürlerinden de örnekler verilerek ileri sürülmüştür.
Keywords : Hakas, Köktürk, Hun, Amerika yerlileri, antropogonik mit, kurt, şamanizm

ORIGINAL ARTICLE URL