BÜYÜK SELÇUKLU SULTANI MELİKŞAH’IN DİYARBAKIR ULU CAMİİ’DEKİ H.484 / M.1091-1092 TARİHLİ KİTABESİ

Authors : Cemal Çığ, Nermin Şaman Doğan

Pages : 39-58

Doi:10.20427/turkiyat.1566920

View : 189 | Download : 397

Publication Date : 2025-11-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Önemli bir zaferle Anadolu’nun Türk yurdu olmasını sağlayan Büyük Selçuklu Sultanı Alparslan’ın ölümü (1072) üzerine oğlu Melikşah tahta çıkmıştır. Sultan Melikşah zamanında Gürcistan ele geçirilmiş ve Anadolu’nun farklı bölgelerinde fetih harekâtları devam etmiştir. Mervani yönetimi altındaki Diyarbekir bölgesindeki halkın şikâyetlerinden dolayı Mervanilerin bir dönem vezirliğini yapan etkili devlet adamlarından Fahrüddevle Cehir, Melikşah’ın isteği ile Diyarbakır’ın alınması için görevlendirilmiştir. Uzun süren kuşatma sonucu halkın da desteğiyle şehir Büyük Selçuklu topraklarına katılmıştır. Kentin Büyük Selçuklu egemenliğine geçmesi ile birlikte öncelikle surların inşası ve onarımı gerçekleştirilmiştir. Farklı dönemlere ait yazıtlar ile karşımıza çıkan Diyarbakır Ulu Camii, şehirde Melikşah’ın adını taşıyan / Büyük Selçuklu devrine tarihlenen tek ibadet mekânı olması açısından kayda değerdir. Bu çalışmada Sultan Melikşah’ın Diyarbakır Ulu Camii’deki 484 / 1091-1092 tarihli kitabesi incelenmiştir. Söz konusu yazıt ulu cami harim kuzey cephesinin batı kanadındaki sivri kemerli pencereler üzerinde yer almaktadır. Kitabede Sultan Melikşah için dizilen övgü cümleleri, Melikşah’ın şehirdeki, Anadolu ve dışındaki yazıtları ile karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Ayrıca kitabe Mervani ve Abbasi döneminin seçkin veziri Fahrüddevle Cehir ve iki defa Abbasi vezirlik makamında bulunan Fahrüddevle Cehir oğlu Ebu Mansur Muhammed ve Abdulvahid oğlu Kadı Ebu Nasr Muhammed üzerinden değerlendirilmiştir.
Keywords : Diyarbakır, Ulu Camii, Sultan Melikşah, Kitabe, Diyarbakır Surları

ORIGINAL ARTICLE URL