Bilgilendirici ve Hikâye Edici Metin Yönüyle Çocuk Gezi Kitapları: Gülten Dayıoğlu Örneği

Authors : M. Halil Sağlam
Pages : 38-71
Doi:10.62605/ufb.1621231
View : 94 | Download : 235
Publication Date : 2025-05-28
Article Type : Research Paper
Abstract :Gezi kitapları, okurlarını, tarihi, coğrafi ve kültürel konularda bilgilendirmeyi amaçlayan edebî türler arasında yer alır. Türün bilgilendirici ve hikâye edici olmak üzere iki yönü bulunmaklardır. Kitaplar bilgilendirici olma yönüyle nesnel; hikâye edici olma yönüyle öznel olma özelliğine sahiptirler. Gezi türü Türkçe dersi öğretim programlarında sadece nesnel yönü dikkate alınarak bilgilendirici metin türlerine dâhil edilmiştir. Fakat türün yer zaman ve mekâna bağlı olarak öznel anlatımlar da içerdiği görülmektedir. Bu açıdan bakıldığında türün karma metinler adı altında farklı bir metin türüne dâhil edilebileceği söylenebilir. Bu çalışmada gezi kitaplarının bilgilendirici ve hikâye edici yönü incelenmektedir. Kitapların bilgilendirici yönünde nesnel anlatımlar; hikâye edici yönünde ise öznel anlatımlar incelenmiştir. Çalışmanın temel amacı gezi kitaplarının nesnel ve edebî yönünü ortaya çıkarmaktır. Nesnellikle aktarılan bilgilerin gerçek kaynaklarla uyumlu olup olmadıkları; edebîlikte ise bilgi aktarımı sırasında kullanılan söz sanatları ve söz estetiği incelenmiştir. Türk edebiyatında çocuklar için kaleme alınmış sınırlı sayıda gezi kitabı bulunmaktadır. Söz konusu kitapların bilgilendirici olmalarının yanında edebi özellikler taşıyıp taşımadıkları tartışma konusudur. Çalışmanın bu anlamda alana katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Bu çalışma Gülten Dayıoğlu’nun gezi kitaplarıyla sınırı tutulmuştur. Yazarın çocuk edebiyatı alanında en çok okunan yazarlar arasında olduğu bilinmektedir. Dolaysıyla araştırma materyali olarak Gülten Dayıoğlu’nun gezi kitaplarının seçilmesinin doğru bir karar olacağı düşünülmüştür. Çalışmadan çıkan sonuca göre Gülten Dayıoğlu’nun gezi kitapları bilgilendirici ve edebî olma özelliklerine sahiptir. Gezilip görülen yerlerin anlatımlarında nesnel ve öznel olmak üzere iki anlatım tarzı kullanılmıştır. Ülkelerin coğrafî ve tarihî özellikleri anlatılırken nesnel dilin, gezi sırasında yaşanılan duygu ve düşünceleri yansıtmak için ise öznel dilin kullanıldığı dikkat çekmektedir. Yazarın kullandığı öznel dilde söz sanatlarının, deyim ve atasözlerinin varlığı dikkat çekmektedir. Kitaplarda kullanılan nesnel dilde ise daha çok sayısal verilerden yararlanıldığı ve kaynak gösterilerek bilgi aktarımlarının yapıldığı görülmekledir. Söz konusu sayısal verilerin ve bilgilerin geneli akademik ve resmî kaynaklarla örtüşmekle birlikte bir kısmı örtüşmemektedir. Dolayısıyla kitapları okurken nesnel bilgilerin akademik ve resmî kaynaklarla karşılaştırılması önem arz etmektedir.
Keywords : gezi, Gülten dayıoğlu, nesnellik, edebilik

ORIGINAL ARTICLE URL