Maske Olarak Hukuki Kişilik: Arendt’in Politik Fenomenolojisiyle İnsan Haklarını Yeniden Düşünmek

Authors : Özgür Soysal

Pages : 124-154

Doi:10.47124/viraverita.1701736

View : 151 | Download : 269

Publication Date : 2025-11-28

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, çağdaş insan hakları söyleminde merkezî hale gelen hukuki tanınma temelli yaklaşımı, Hannah Arendt’in “haklara sahip olma hakkı” formülasyonu üzerinden ele alarak, hakların dayandığı hukuki kişi (persona) anlayışını fenomenolojik bir perspektiften yeniden düşünmeyi amaçlamaktadır. Günümüzde hak öznesi, giderek tanınabilir bir hukuki maskeye (persona) indirgenmekte; bu durum dışlanmış gruplara görünürlük kazandırırken, aynı zamanda belirli normlara bağlı tanınmanın dışlayıcı etkilerini de beraberinde getirmektedir. Reformist yaklaşımlar bu tanınmayı genişletmeyi savunurken, biyopolitik eleştiriler (özellikle Agamben ve Esposito) hukuki kişiliği yaşamı düzenleyen bir iktidar tertibatı olarak görerek insan haklarını temelden reddetmektedir. Arendt’in politik fenomenolojisi ise bu iki yönelimi aşan özgün bir imkân sunar: Ona göre “kişi”, yalnızca hukuken tanınan bir özne ya da doğal bir birey değil; doğarlık (natalite) yoluyla dünyaya katılan, konuşma ve eylemle kamusal alanda görünürlük kazanan bir varlıktır. Hukuki persona, bu bağlamda sadece temsil eden değil; eşitlik ve özgürlüğün mümkün olduğu ortak dünyayı kuran bir eylem zemini olarak düşünülmelidir. Arendt’in doğarlık kavrayışı da zoē ile bios arasındaki ayrım temelli biyopolitik analizleri aşarak, bu ayrımı çoğul, ilişkisel ve politik bir düzlemde yeniden düşünmeye çağırır. Bu nedenle çalışma, Arendt’in yaklaşımıyla insan haklarının hem hukuki hem varoluşsal boyutlarını birlikte ele alarak, insan haklarını kozmopolit bir “yeryüzü yasası” olarak yeniden düşünmenin imkânını sunmaya çalışmaktadır.
Keywords : Hukuki Kişilik, İnsan Hakları, Biyopolitika, Arendt, Politikanın Fenomenolojisi

ORIGINAL ARTICLE URL