Zehebiyye Tarikatı: Şiileşme Süreci, Safevîler Dönemindeki Rolü ve Tarihi Şahsiyetleri

Authors : Mahmut Çetin, Murat Özaydın

Pages : 83-103

Doi:10.58657/batmanakademi.1648290

View : 73 | Download : 26

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Zehebiyye tarikatı, Sünnî Kübrevîye tarikatından neşet eden bir kol olarak ortaya çıkmış, ancak zamanla Safevîler’in politik ve mezhepsel etkisiyle dönüşüme uğrayarak Şiî bir kimlik kazanmıştır. Safevîler’in Şiîliği devletin resmî mezhebi hâline getirmesi, Zehebiyye’nin tasavvufî öğretilerini, toplumsal yapısını ve siyasi konumunu derinden etkilemiştir. Esasen Safevîler öncesi dönemde dahi tarikat, kendi silsilelerinin Şiî olduğunu ileri sürmüş ve bu iddialar erken dönem kimliği açısından tartışmalı bir zemin oluşturmuştur. Safevî yönetiminin destekleyici politikaları sonucunda ise Şiîleşme süreci belirginleşmiş ve tarikatın kimliği dönüşmüştür. Tarikatın en önemli şeyhleri arasında Hacı Muhammed Habûşânî, Şeyh Gulâm Ali Nîşâbûrî, Tacüddin Hüseyin Tabâdekânî, Derviş Muhammed Karindihî, Muhammed Ali Müezzin Horasanî ve Seyyid Kutbeddîn Muhammed Neyrîzî gibi isimler yer almakta olup, bu şahsiyetler Zehebiyye’nin manevî ve entelektüel mirasının şekillenmesinde belirleyici rol oynamıştır. Safevîler dönemiyle birlikte tarikatın siyasi ve toplumsal konumu güçlenmiş, ancak bu süreç mezhepsel dönüşüm ve tasavvufî öğretilerin yeniden yorumlanmasıyla sonuçlanmıştır. Bu çalışma, Zehebiyye tarikatının tarihsel gelişimini, Kübrevîye tarikatıyla olan bağlarını ve Safevîler döneminde yaşadığı dönüşümü incelemektedir. Tarikatın Şiîleşme sürecinde oynadığı rol, Safevî yönetimiyle kurduğu ilişkiler ve önde gelen şeyhlerinin tasavvufî mirasa katkıları analiz edilerek, Zehebiyye’nin mezhepsel kimlik kazanma süreci detaylandırılmaktadır.
Keywords : Tasavvuf, Zehebiyye, Kübreviyye, Safevîler, Şiîleşme, Tarikatlar.

ORIGINAL ARTICLE URL