Ka‘bî’nin Kadercilikle Suçladığı Râvîlerden Buhârî’nin Rivayetleri: el-Câmiʿu’s-Sahîh Bağlamında Bir Değerlendirme

Authors : Tahsin Kazan

Pages : 318-342

Doi:10.58657/batmanakademi.1774458

View : 60 | Download : 44

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bir hadisin sıhhat kazanabilmesi için taşıması gereken bazı şartlar vardır. Hadisi nakleden râvilerin adil olması bu şartlar arasında önemli bir yer tutmaktadır. Muhaddisler, hadis râvilerini değerlendirirken mensup oldukları itikadî anlayış ve geliştirdikleri usûllerin etkisi altında kalmışlardır. Mu‘tezile, Vâsıl b. ‘Atâ’nın (ö. 131/748) temelini attığı ve kıble ehlinden kabul edilen bir fırkadır. Daha çok akâid ve kelâmla meşgul olan Mu‘tezile, İslâm düşünce sistemini derinden etkilemiştir. Bu çalışmada Mu‘tezile’nin râvilerden hareketle rivayetlere nasıl yaklaştığı, hangi kıstaslarla hadisleri kabul veya reddettikleri ortaya konulacaktır. Mu‘zili âlim el-Ka’bî (ö. 319/931), mâkâlât türünde kaleme alınmış ilk eserlerden birinin müellifi olup eserinde râviler hakkında değerlendirmelerde bulunmuştur. Çalışmasını farklı kılan husus, Kaʿbî’nin söz konusu mezhebin önde gelen âlimlerinden biri olmasıdır. Ka’bî, Mâkâlât adlı eserinde râviler hakkında birçok değerlendirmede bulunmakla birlikte, bu çalışma sadece kaderi inkâr etmekle itham edilen ve Buhârî’nin el-Câmi’s-sahîh adlı eserinde rivayetlerine yer verdiği râvilerle sınırlı kalmıştır. Ayrıca el-Kaʿbî’nin râvîler hakkındaki cerh ve taʿdîl değerlendirmelerinin isabet derecesi ve başvurduğu kaynaklar analiz edilmiştir.
Keywords : Hadis, Râvî, Adalet, Bid'at, Kader, Ka'bî

ORIGINAL ARTICLE URL