Türkiye’de Jeopolitik Risklerin Döviz Kuru ve Dış Ticaret Üzerindeki Etkileri: Toda–Yamamoto Yaklaşımı

Bu çalışma, Türkiye’de jeopolitik risk endeksi, döviz kuru, petrol fiyatları ve dış ticaretin fiyat ile hacim bileşenleri arasındaki nedensellik ilişkilerini 2013–2024 dönemine ait aylık veriler kullanarak Toda–Yamamoto yaklaşımıyla incelemektedir. Birim kök testleri değişkenlerin birinci farklarında durağanlaştığını göstermekle birlikte, farklı bütünleşme derecelerinin bulunması Toda–Yamamoto yönteminin uygulanmasını metodolojik olarak gerekli kılmıştır. VAR (5) modeli ve tanısal testler, modelin istatistiksel açıdan geçerli olduğunu doğrulamaktadır. Ampirik bulgular, jeopolitik risk artışlarının reel efektif döviz kuru ve petrol fiyatları üzerinde nedensel etki yarattığını ortaya koymaktadır. Buna karşılık, jeopolitik riskin ihracat ve ithalat fiyatlarını temsil eden birim değer endeksleri üzerinde doğrudan anlamlı bir etkisi tespit edilmemiştir. Dış ticaretin hacim bileşenlerinde ise jeopolitik riskten hem ihracat hem de ithalat hacmine doğru güçlü bir nedensellik ilişkisi bulunmuştur. Bu sonuçlar, jeopolitik riskin Türkiye ekonomisini özellikle kur ve enerji fiyatı kanalları üzerinden etkilediğini; dış ticaretin fiyat yapısından ziyade miktar dinamiklerini daha hızlı etkilediğini göstermektedir. Çalışma, dış ticaretin fiyat ve hacim bileşenlerini aynı çerçevede değerlendirmesi ve jeopolitik riskin çoklu aktarım kanallarını bir arada incelemesi bakımından literatüre özgün katkı sunmaktadır. Bulgular, Türkiye’nin jeopolitik belirsizliklere karşı dış ticaret ve finansal istikrar politikalarında daha dayanıklı bir çerçeve geliştirmesi gerektiğini göstermektedir.